153 



In deze 3d proeven was de opbrengst door Z. A.- en boengkil- 

 bemesting 12 maal gelijk, i maal gaf Z. A. iets meer, 6 maal vrij veel 

 riet meei', en 6 maal een betrouwbaar betere productie. Boengkil gaf 

 slechts 2 maal meer riet en éénmaal een betrouwbaar betere pro- 

 ductie. Voor suiker zijn deze cijfers in de onderste rij aangegeven. 



Van Deventer berekende de meerproductie door Z.A. op 7.01% 

 riet en 7,95% suiker. 



Wij kunnen met behulp van ons laatste tabelletje de meerpro- 

 ductie ook gemakkelijk in procenten uitdrukken. We rekenen daar- 

 toe, dat een betrouwbaar verschil ongeveer 10% meerproductie 

 geeft (zie Archief 1914, blz. 11). Enkele proeven uit deze tabel gaven 

 wel een grooter verschil in opbrengst. Toch lijkt het mij niet raad- 

 zaam, voor die proeven meer dan 10% in rekening te brengen. Wij 

 weten nooit, welke bijzondere invloeden op een proef hebben inge- 

 werkt; vooral wanneer er zoo weinig controlevakken zijn, kunnen 

 gemakkelijk systematische fouten optreden, en kan daardoor het re- 

 sultaat verschoven zijn. Eén zoo'n sterk afwijkend cijfer heeft op 

 het eindgemiddelde een grooten invloed, hetgeen voor de betrouw- 

 baarheid van dit gemiddelde niet wenschelijk is. Die invloed op het 

 gemiddelde is des te grooter, naarmate het aantal cijfers kleiner is. 

 O. i. is het dus voldoende voor elk betrouwbaar verschil 10% te 

 rekenen, en daarnaast te trachten over zooveel mogelijk betrouwbare 

 proeven te beschikken. 



Passen wij deze methode op deze 31 proeven van tabel I toe, 

 dan vinden wij conform ons laatste tabelletje, dat ten voordeele van 

 Z.A. de verschillen in riet 6 keer 3 maal de fout, 6 keer 2 maal de 

 fout en \ keer 1 maal de fout hebben bedragen, gezamenlijk dus 34 

 maal de fout. Ten voordeele van boengkilbemesting waren de ver- 

 schillen 2 keer 2 maal de fout en 1 keer 3 maal de fout, gezamenlijk 

 7 maal de fout. 27 maal is dus in deze 31 proeven gezamenlijk de 

 meerproductie 1 maal de fout ten voordeele van Z.A. -bemesting. 

 Stellen wij een meerproductie van 3 maal de fout op 10%, dan is 

 in deze 31 proeven de gezamenlijke meer productie 00%, dus ge- 

 middeld per proef 2,9%. 



Passen we dezelfde berekening voor de suikerproductie toe, dan 

 vinden wij als gemiddelde meerproductie aan suiker door Z.A. -be- 

 mesting eveneens 2,9%. 



Van de 12 proeven, waarbij het verschil kleiner was dan de bij - 

 behoorende fout, was de productie in riet 10 maal, in suiker 8 maal 

 iets hooger bij de Z.A. -bemesting, bij boengkil ontstond 2 maal iets 

 meer suiker. 



