270 



werking grooter is geweest dan van Chilisal peter, vindt men dus 

 een cijfer boven de !0Ü: is zij geringer dan van Ghilisalpeter ge- 

 weest, dan is het cijfer kleiner dan 100. Op zichzelf zijn deze cij- 

 fers zeer overzichtelijk. In deze methode is dus de betrouwbaarheid 

 van de proef heelemaal niet opgenomen. Wanneer de meerproductie 

 van Ghilisalpeter ten opzichte van onbemest 0,5 is en vanZ.A.0,^5, 

 wordt de werking' van Z.A. dus 90. Is in een andere proef de meer- 

 productie van Chilisalpeter 20 en van Z.A. 10, dan is de werking 

 van Z.A. dus 50. Uit deze cijfers krijgt men dus den indruk, dat in 

 de eerste proef Z.A. een veel beter resultaat heeft gegeven dan in 

 de tweede. Het ligt voor de hand, dat de verschillen in de eerste 

 proef zoo klein zijn, dat ze kleiner dan eenmaal de bijbehoorende 

 fout, en dus onbetrouwbaar zijn, terwijl het verschil in de tweede 

 proef volkomen betrouwbaar kan zijn. Door deze methode krijgt 

 men dus dat proeven, waarin de verschillen in verhouding tot de 

 bijbehoorende fout heelemaal onbetrouwbaar zijn, een zeer grooten 

 invloed kunnen uitoefenen op het eindresultaat. Zulke proeven immers 

 kunnen een zeer laag of hoog werkingscijfer geven. Bewijzen hiervoor 

 zal men in overvloed kunnen vinden in de tabel, waarin wij straks 

 de resultaten der officieele Duitsche proeven zullen samenvatten. 

 Wanneer de fout bij de proeven in Europa nu steeds zeer 

 klein was, zou dit bezwaar zich niet zoo sterk doen gevoelen. Maar 

 dit is volstrekt niet het geval. Ik liet van alle proeven, welke in de 

 publicatie van Prof. Gerlach staan opgegeven, de fout berekenen, 

 en drukte deze in procenten uit. Het gemiddelde dezer procentcij- 

 fers is in onderstaande tabel VI opgenomen. 



