271 



Bij ruim 5Ü0 proefobjecten, elk met 10 contrólevakken met riot 

 op Java genomen, bedroeg de fout als gemiddelde van 520 cijfers 

 voor rietopbrengst 3,1 %; voor suiker als gemiddelde van 50i cij- 

 fers 3.71%. 



Deze gemiddelden bedroegen voor de proeven met 5 contróle- 

 vakken voor suikerriet op Java: voor rietopbrengst als gemiddelde 

 van 94 cijfers 4,2%, voor suikeropbrengst als gemiddelde van 1)3 

 cijfers 4,75 %. 



De fout is dus bij de proeven met 10 contrólevakken op Java 

 lager dan van de Europeesche proeven, bij de proeven met 5 con- 

 trólevakken ongeveer even groot. 



Nu was m.i. te verwachten, dat de fout bij de proeven in E u- 

 ropa minstens even groot zou zijn als in de rietcultuur op Java. 

 In Europa gebruikt men n.1. steeds 4 of 5 contrólevakken, soms 

 nog minder, en daarbij is het aantal proefobjecten dikwijls zeer groot, 

 Nu was het mogelijk, dat de akkers in Europa zeer gelijkmatig 

 waren en daardoor de schommelingen in de opbrengsten der con- 

 trólevakken gering bleven. Tot nog toe beschikten wij niet over proe- 

 ven, waarbij de opbrengst der verschillende contrólevakken werd 

 medegedeeld. Nu in de publicatie' van Prof. Gerlach deze cijfers 

 wel opgegeven worden, hebben wij terstond de gelegenheid aange- 

 grepen, de fouten eens te berekenen. 



Het blijkt nu. dat de fouten bij deze proeven met 4 a 5 con- 

 trólevakken en 6 tot 10 proefobjecten aanzienlijk grooter zijn dan bij 

 ons met 10 a 12 contrólevakken en 2 of 3 proefobjecten. Wij hebben 

 hierin dus een nadere bevestiging, dat de methode, welke wij in 

 Archief 1914, blz. 911 — 971 ontwikkelden, juist is, en dat in de daarop 

 gevolgde polemiek ten onrechte het nemen van minder contrólevak- 

 ken verdedigd werd met een beroep op de proeven in Europa, waar 

 zulks wel geschiedde. Het zou ons te ver voeren, om hier nu op 

 deze techniek der proefvelden dieper in te gaan. 



AYel moeten wij nog op iets anders wijzen. Uit de schetskaar- 

 ten van de proeven, welke op Java in de rietcultuur werden opge- 

 nomen, leidde ik af, dat in bijna eiken proeftuin goede en slechte 

 plekken zijn aan te wijzen. Wanneer men de vakken, welke meer 

 dan 3 maal de bijbehoorende fout naar boven of naar beneden af- 

 wijken, op de schetskaarten aanstreept, vindt men in den regel, dat 

 de hoogafwij kende vakken bij elkaar liggen en de laagafwijkende 

 vakken eveneens, m.a.w. dat er plekken zijn, waar de groeivoorwaar- 

 den gunstig zijn, en plekken, waar deze minder gunstig waren. Wij 



