272 



wezen ei' in Archief' 1914, blz. 946 op, dat door deze plekken syste- 

 matische fouten kunnen ontstaan, waardoor zelfs een resultaat, dat 

 in verband met de bijbehoorende fouten volkomen betrouwbaar 

 schijnt, in werkelijkheid soms niet eens betrouwbaar is. Om den 

 invloed van deze verschuivingen zooveel mogelijk tegen te gaan, 

 kwamen wij tot de conclusie (I. c. blz. 964), dat weinig proefobjec- 

 ten (liefst 2) en veel controle vakken (liefst 12) een eisch voor een 

 goede proefneming waren. Bij het gebruik van weinig contrölevak- 

 ken en veel proefobjecten is de kans, dat dergelijke verschuivingen 

 door systematische fouten optreden, het grootst. 



Het was dus voor ons van belang na te kunnen gaan, of der- 

 gelijke systematische fouten in de Europeesche proeven ook voor- 

 komen. 



In de publicatie van Prof. Gerlach staan van 4 proeven van het 

 proefstation B r e s 1 a u, genomen onder leiding van Prof. Schulze, 

 de schetskaarten met de wijze, waarop de vakken over het veld ver- 

 deeld waren, opgenomen. Ik kon bij deze vier proeven de kwestie 

 dus bestudeeren. Het bleek, dat aanstreping der vakken, welke meer 

 dan driemaal de fout naar boven of naar beneden afweken, niet tot 

 plekken in den tuin voerde. Bij deze proeven is de fout vrij groot. Men 

 vindt, zooals ik ook reeds bij verschillende proeven uit de rietcul- 

 tuur had ervaren, door het te groote interval van 3 m. dan in den 

 regel geen plekken; maar wel, wanneer de cijfers, welke 1 of 2 maal de 

 bijbehoorende fout afwijken, ook worden aangestreept. Bij toepassing- 

 van deze methode ontstaan in alle 4 proeftuinen zeer duidelijk goede 

 en slechte plekken. Hiertoe vergelijke men de vier schetskaarten, 

 welke volledigheidshalve hierbij zijn toegevoegd als Tabel VII tot X. 



Er bestaat dus in deze proeven een zeer groote kans, dat der- 

 gelijke systematische fouten verschuivingen veroorzaken, waardoor 

 het resultaat onjuist wordt. 



Deze kans is vooral groot, doordat de proefobjecten dikwijls 

 zeer onvoldoend over den tuin verspreid liggen. Op de eerste, der- 

 de en vierde schetskaart liggen o.a. alle controlevakken van proef- 

 object 2 aan de randen van den tuin, van proefobject 3 in de mid- 

 delste 3 rijen, van proefobject 9 alle vijf in de rechteronderhelft van 

 de schetskaart, wanneer wij deze door de diagonaal van links onder 

 naar rechts boven in tweeën verdeelen. 



In de tweede schetskaart (tabel VIII) liggen van de 6 controle- 

 vakken van proefobject 1 drie in de onderste en twee in de bo- 

 venste rij. 



