277 



Nu is een goede verdeeling van de contrólevakken over het veld, 

 wanneer er zooveel proefobjecten zijn, ook vrijwel onmogelijk; steeds 

 liggen de vakken zeer ver van elkaar. Uit deze 4 schetskaarten blijkt 

 duidelijk, dat men zich in Europa dus niet op de groote gelijkma- 

 tigheid van den grond mag beroepen. Het is daar evenzeer als op 

 Java van belang, dat men weinig proefobjecten en een voldoend 

 aantal contrólevakken in de proeven neemt. 



Hiermee komt nog een andere fout aan het licht, welke de Duit- 

 sche methode om de meerproducties der verschillende meststoffen 

 in een werkingscijfer uit te drukken, aankleeft. Wij zagen reeds, 

 dat geen waarde gehecht mag worden aan de absolute grootte van 

 het cijfer; een sterk afwijkend cijfer is volstrekt niets betrouwbaar- 

 der dan een gering afwijkend; alleen is het van belang, of de wer- 

 king van een bepaalde meststof hooger of lager is dan van Chilisal- 

 peter, m.a.w. of het cijfer boven 100 of onder 100 ligt. 



Doordat, zooals wij nu zagen, systematische fouten ook in E u- 

 ropa kunnen voorkomen, kan het gebeuren, dat daardoor het re- 

 sultaat van de proef geheel foutief wordt. 



Wanneer door een systematische fout het gemiddelde van het 

 niet bemeste proefobject naar boven is verschoven, kan het gebeuren 

 dat er geen meerproductie valt te constateeren, en de proef dus on- 

 bruikbaar wordt. 



Wanneer de verschuiving van het gemiddelde van het niet be- 

 meste proefobject niet zoo groot is, dat er geen meerproductie door 

 de meststoffen ontstaat, kan de verschuiving toch op de werkings- 

 cijfers veel invloed hebben. Het is het beste, dit met enkele voor- 

 beelden te berekenen. 



Wanneer de productie van het niet bemeste proefobject bedraagt 

 "20, en voor Chilisalpeterbemesting gevonden is 24, voor Z.A.- bemes- 

 ting 23, dan is de werking van Chilisal peter op 100 gesteld, die 

 van Z.A. 75. Is nu door een systematische fout het gemiddelde 

 van het niet bemeste proefobject één verschoven, dan wordt dit 

 werkingscijfer anders. Is b.v. voor het niet bemeste proefobject als 

 productie 19 gevonden, dan is de werking van Z.A. 80; is de pro- 

 ductie van het niet bemeste object 21, dus 1 naar boven verschoven, 

 dan is de werking van Z.A. 67. 



Op dezelfde wijze heeft verschuiving van het gemiddelde voor 

 de Chilisalpeterbemesting op de werkingscijfers van andere mest- 

 stoffen grooten invloed. 



Stellen we de productie van het niet bemeste proefobject weer 



