302 



de font bedragen, en plaatsten deze cijfers op dezelfde wijze in ko- 

 lommen als bij onze Chilisalpeterproeven. 



Het blijkt, dat deze cijfers van de Enropeesche proeven op de- 

 zelfde wijze over de kolommen verdeeld liggen, met de meeste 

 cijfers rondom maal de fout, als de cijfers voor suikerriet. De 

 werking van Chilisalpeter en Z. A. in Europa is 

 dus s o o r t g e 1 ij k als die op Java; alleen liggen de 

 cijfers bij de Europeesche proeven iets meer naar 

 de z ij d e van Chilisalpeter. Op zandgrond is in Europa de 

 werking iets minder ten voordeele van Chilisalpeter dan op leem- 

 bodem, hetgeen vermoedelijk ook een gevolg is van uitspoelen van 

 Chilisalpeter uit zandgrond. 



Wanneer Chilisalpeter op Java nog eens meer dan thans gebruikt 

 zal worden, zal dit een gevolg moeten zijn van schaarschte van Z.A., 

 of van een verandering der prijsverhouding ten gunste van Chilisal- 

 peter. 



Het is dus voor de suikercultuur van belang, de proeven met 

 Chilisalpeter voort te zetten, opdat wij dan met zekerheid weten, 

 op welke wijze toegediend, Chilisalpeter Z.A. eventueel ten deele 

 kan vervangen. 



Naschrift. 



Gaarne wil ik een opmerking, welke de heer Bokma de Boer 

 in zijne verhandeling over de proeven, genomen op de ondernemin- 

 gen der Nederlandsche Handel Maatschappij in West-J ava (Archief 

 Juli, 1915) maakte naar aanleiding van mijne verhandeling „Over de 

 beoordeeling van proefveldresultaten", hier kort beantwoorden. 



De heer B. n. B. zegt op blz. 1145: „Nog wensen ik een enkele 

 opmerking te maken over de uitspraak van Dr. Geerts, dat we 

 slechts een proefveldresultaat betrouwbaar kunnen noemen, als het 

 verschil grooter is dan 3 maal de middelbare fout. bij dat verschil 

 behoorend. 



Zeer waarschijnlijk zijn de grenzen nauwer te trekken en is het 

 vaak afhankelijk van den aard van het verschil in bemesting en 

 bewerking, welke grenzen we hebben aan te nemen. -1 ) 



L i g g e n de te verg el ij ken proefobjecten ver 

 uiteen, wat hunne waarde aangaat, dan zal de 

 verhoudi n g tussche n h et vers c h i J e n d e e r b ij b e- 

 hoorende middelbare fout grooter kunnen z ij n, 



1) Archief 1914, blz. 91. 



