303 



dan wanneer het verschil in waar. Ie der proef- 

 objecten klein is. •) Wel is het onaanvechtbaar, dat bij 

 een verhouding van het verschil in producties en de middel hare 

 fout van 3 op 1 elke twijfel aan de waarde van het object is uit- 

 gesloten, echter zijn er gevallen, dat reeds bij nauwere verhouding 

 dezelfde zekere overtuiging ons geschonken wordt," 



De heer B. d. R licht dit toe met een voorbeeld. Hij steil, dat 

 in een proef met 2, 3 en 4 pikol Z.A. respectievelijk 1500, 1600 en 

 1700 pikol riet wordt geproduceerd, terwijl de fout ±45 is. Het 

 verschil tusschen 2 en 4 pikol Z.A. is nu 200 pikol riet + 64, dus 

 betrouwbaar, maar de verschillen tusschen 2 en 3 pikol Z.A. en 

 tusschen 3 en 4 pikol Z.A. is 100 pikol riet ± 64. Deze laatste ver- 

 schillen zijn dus slechts H/ 2 maal de fout. Wanneer wij dus alleen 

 2 en 3 pikol Z,A. onderzocht hadden, zouden wij, zegt de heer B. 

 d. B., door aan den eisch, dat het verschil om betrouwbaar te zijn 

 meer dan 3 maal de bijbehoorende fout moet bedragen, vast te hou- 

 den, moeten concludeeren. dat het verschil niet betrouwbaar is. 



Uit een proef met deze twee proefobjecten zouden wij werkelijk 

 concludeeren, dat er wel door 3 Z.A. meer product verkregen wordt, 

 maar dat, om zekerheid te hebben, d e p r o e f m o e t herhaald 

 w o r d e n. 



Wanneer men echter in de proef 3 proefobjecten heeft en de 

 opbrengstcijfers, zooals de heer B. d. B. hier opgeeft, zoo regel- 

 matig bij zwaardere bemesting stijgen, beschikt 

 men daardoor over meer gegevens. Zeer vaak vindt men, dat in der- 

 gelijke proeven die productiecijfers onregelmatig liggen. Wanneer 

 zooals hier die stijging volkomen normaal is, concludeeren wij: wel 

 is het verschil tusschen 2 en 3 pikol Z.A. niet betrouwbaar, maar 

 daar 4 pikol Z.A. nog evenveel stijging in rietproduct doet ontstaan, 

 is 3 pikol Z.A. hier wel te geven, maar men moet de proef herhalen. 

 Wanneer de productiecijfers van den tuin ook uitwijzen,' dat een 

 bemesting van 3 pikol Z.A. te verdedigen is, kan men deze reeds 

 in den aanplant gaan invoeren, maar wij zijn ons bewust, dat de 

 kwestie niet volkomen uitgemaakt is, en daarin dus een speculatief 

 element schuilt. Wij vertrouwen dan, dat de nieuwe proeven het- 

 zelfde zullen uitwijzen. 



In de proeven, door het Proefstation rondgezonden, zijn ver- 

 scheidene voorbeelden van dergelijke conclusies te vinden. In de 

 practijk zijn wij het dus met den heer B. d. B. vrijwel eens, maar 



1) Door mij gespatieerd. J. M. G.. 



