321 



4°.. De oplosbaarheid van calciumsulfiet, zoowel in water als in 

 suikeroplossing, neemi af bij verhooging van temperatuur. Deze 

 afname is in het algemeen het sterkst, tenminste bij afwezigheid 

 van overmaat gips. bij temperaturen, honger dan 50° a 60°. Bij 

 aanwezigheid -van overmaat gips blijft de regel: „geringere oplos- 

 baarheid bij hoogere temperatuur" in gereduceerde mate bestaan. 



5°. Er bestaat practisch geen verschil tusschen de oplosbaarheid 

 in een oplossing, bevattende 15 G. saccharose per 100 c.M 3 ., en die 

 in een oplossing, bevattende 15 G. saccharose en 1,5 G. glucose 

 por 100 c.M 3 . (kunstsap). Dit geldt evenzeer hij aanwezigheid van 

 ovennaat gips. 



Naar aanleiding tan hoven gevonden regels valt nog het vol- 

 gende op te merken. 



Met feit, dat de oplosbaarheid van calciumsulfiet in water en in 

 suikeroplossing als functie van de temperatuur precies hetzelfde ka- 

 rakter vertoont, bewijst dat hij het door vroegere onderzoekers 

 (Hazewinkel, Harloff) waargenomen verschijnsel, dat zoowel ruwsap 

 als kunstsap na sulfitatie in de koude en filtratie bij daarop vol- 

 gende opkoking een neerslag van calciumsulfiet gaf, noch de saccha- 

 rose, noch de glucose een ingrijpende rol speelt. Het verschijnsel zou 

 dientengevolge alleen zijn oorzaak moeten vinden in het verschil in 

 oplosbaarheid van het calciumsulfiet hij lagere en hoogere tempera- 

 tuur. Vergelijkt men echter de grootte der aldus verkregen neer- 

 slagen (Harloff, Archief XX, 095 (1912), tenminste wat ruwsap 

 betreft, welke afhankelijk van de kalkzetting varieerden van 690 tot 

 1170 m.G. per liter, met de hierboven gevonden oplosbaarheidswaar- 

 den, dan komt men tot de overtuiging, dat nog andere factoren, 

 hetzij andere in ruwsap aanwezige bestanddeelen, hetzij een optre- 

 dende sterke kristallisatievertraging, hierbij een rol moeten spelen. 

 Voor het oogenblik ga ik hierop niet verder in; het ligt echter in 

 mijne bedoeling het onderzoek naar de oorzaak der vorming .van 

 sulfietafzetsels in deze richting voort te zetten. 



Betere overeenkomst met de gevonden oplosbaarheidswaarden 

 vertoonen de door Harloff (l.c. pag. 997) bij behandeling van 

 kunstsap (15 % saccharose, 1% glucose) na opkoking verkregen 

 neerslagen, welke lang niet zoo sterk de oplosbaarheid overtreffen 

 als die, bij ruwsap gevonden, zooals uit volgend staatje blijkt. 



