334 



uitgevallen zijn, ware ik vóór mijn vertrek reeds geheel op de hoogte 

 geweest van de nieuwe controle, zooals het nu mogelijk is te zijn. 

 Mijn oordeel ware in zooverre onveranderd gebleven, dat ook nu 

 nog mijne overtuiging is, dat in liet molenstation op Hawaii zeer 

 goed werk verricht wordt, en wel gemiddeld bepaald beter dan bij 

 ons op Java. Ook nu nog onderschrijf ik, wat ik op blz. 101 van 

 mijn Hawaii-rapport schreef. 



Er waren toen twee redenen, waarom de Hawaii-cijfers beter 

 moesten zijn dan bij ons: 



1. Veel geringere capaciteiteischeu dan bij ons het geval is, 

 gegeven een bepaalde afmeting der installatie. 



2. Veel zwaarder geconstrueerde installaties, en installatie met 

 meerdere molens. Wat het '2e punt betreft, zijn wij tegenwoordig 

 ook aan het verzwaren onzer installaties; echter is nog niet ieder- 

 een op Java overtuigd van het nut van een 4e moleninstallatie, een 

 strijd, die op Hawaii al uitgestreden was, toen ik er kwam. 



Na hetgeen ik sedert aan ervaring op Java opgedaan heb, moet 

 ik echter mijn oordeel over de buitengewone resultaten, op Hawaii 

 verkregen, in zooverre verzachten, dat ik er nu nog bij kan noe- 

 men als oorzaak van de hoogere suikei winningsquotiënten: 



3. De eigenschappen van liet Hawaii-riet. 



4. De verbetering van de installaties, ook al is de afschrijving 

 in een paai' jaar. wat hier op Java bijna altijd geëischt wordt, niet 

 te verkrijgen. Ik ben overtuigd, dat uitbreidingen boven 4 molen- 

 installaties ook op Hawaii op de Java-basis niet zouden kunnen inge- 

 voerd worden, maar men heeft daar nu eenmaal momenteel meer 

 geld voor over om betere resultaten te verkrijgen, terwijl het in 

 het algemeen hoogere suikergehalte van het riet hoogere uitgaven 

 toelaat dan bij ons. 



Het interesseerde mij om te weten, of ik in staat zou zijn de 

 Hawaii-cijfers met de bij ons nu ingevoerde contrólemethode na te 

 gaan, om daardoor een beter oordeel te kunnen krijgen, waaraan 

 deze hoogere resultaten zijn toe te schrijven, en waarom ons molen- 

 werk zoover ten achter staat bij Hawaii. Door indertijd verzamelde 

 gegevens was ik daartoe toevalligerwijze in staat, en toen ik dit dan 

 ook deed, kwam ik tot het verrassende resultaat, dat op Hawaii bijna 

 allt' fabrieken onderling even <joed werk verrichten, dat echter slechts 

 gelijk of' zeei' weinig booger was dan bij ons de best werkende fa- 

 hrieken tot en niet 1914. In 1915 waren op vele fabrieken de re- 

 sultaten hooger. Zelf had ik dit resultaat allerminst verwacht, en 



