347 



Deze resultaten zijn dan wel degelijk practiscli gelijk. 



Zonder eenige kwestie zijn dus voor een deel de hoogere SWQ- 

 ten op Hawaii toe te schrijven aan rieteigenschappen. 



Doch tevens zien wij dat inderdaad het molenwerk, speciaal bij 

 de installaties van crusher en \ molens, heter is geweest op Hawaii 

 dan op Java; immers dat volgt uit de sappersingsquotiënten. Wel- 

 licht dat het verschil wat minder zon zijn. indien de bepaling van 

 vezelstof % riet even rigoreus doorgevoerd werd op Hawaii als te- 

 genwoordig hij ons. doch dit verschil te ontkennen, zou dwaasheid zijn. 



Wel is het merkwaar* lig, dat bij den crusher en 4 moleninstalla- 

 ties het speciaal 2 fabrieken zijn, Paauhau en Wailuku, die zeer veel 

 afwijken, en sappersingsquotiënten behalen verre boven ons, maar 

 ook zeer veel boven de andere Hawaii- fabrieken. Daarom heb ik 

 voor 1915 en 1910 twee reeksen getallen opgegeven, n.1. de bo- 

 venste als gemiddelde van alle fabrieken en de onderste van alle 

 fabrieken, exclusief deze twee. 



De overige fabrieken halen dan inderdaad zeer goede sapper- 

 singen, n.1. 1,4 en 2% boven normaal, doch dergelijke sappersingen 

 zijn ook bij onze drie-moleninstallaties zonder crusher te vinden, 

 doch op die twee fabrieken daarentegen sappersingen, die mij on- 

 verklaarbaar voorkomen, des te meer, omdat wij zagen dat het ver- 

 loop van de reinheden der molensappen, indien deze is tusschen 90 

 en 73, een verschil op Hawaii tusschen SWQ en BWQ kan doen 

 verwachten tusschen 0,9 en 1.0. Bij Wailuku was in: 

 1914: Wailuku RQ S1 = 91,7, RQ sl = 73,0, SWQ = 90,70, BWQ =90,1; 

 1915: Wailuku RQ S1 = 91,7, RQ sl = 00,7, SWQ = 98,40, BWQ =97,9, 

 en vinden wij tusschen beide een verschil van 0,0 resp. 0,5. 



Dit zou mijns inziens kunnen wijzen op verliezen in het molen- 

 huis in de sappen zelf. Ngelom had wel degelijk het te verwachten 

 verschil tusschen SWQ en BWQ, overeenkomende met het geringe 

 verschil tusschen RQ S1 en RQ sa | 



Merkwaardig' dat ditzelfde verschijnsel zich voordoet bij Ewa, 

 de fabriek met crusher en molens, terwijl daarentegen te Oahu 

 (de fabriek, waar de Heer jMesschaert mill-superintendent is) wel 

 degelijk een verschil van 1.08 tusschen SWQ en BWQ gehaald wordt. 

 Dit verschil kan ook zijn oorzaak vinden in het niet direct verwer- 

 ken van het genomen ampasmonster, iets, wat wel op Hawaii schijnt 

 voor te komen, gezien de waarschuwingen van het proefstation 

 tegen deze methode. Dergelijke verliezen zijn, voor zooverre mij 

 bekend, nog nooit op Hawaii nagegaan. 



