414 



Kalkzout -f- K 2 S0 3 = CaS0 3 -f kalizout. 



Het zich zoo vormende kristallijnen CaS0 3 hechtte zich bij de 

 laboratoriumproeven zoo vast aan het glas, dat het niet door een- 

 voudig afspoelen was te verwijderen. 



Volgens Hazewinkel was er op grond van deze proef geen re- 

 den meer om eraan te twijfelen dat deze reacties werkelijk de oor- 

 zaak zijn der afzetting. Hieruit volgde terstond, dat er verband be- 

 stond tusschen het gehalte aan kali van het sap en de mate van 

 aanzetting van de voorwarmers. Ondernemingen met kalirijke sappen 

 zouden dus veel meer last hebben dan die met kali-arme sappen. 



Uit het feit, dat eerst bij verwarming calciumsulfiet praecipiteer- 

 de, concludeert Hazewinkel dat de reactie: 



org. kalkzout + K 2 S0 3 = CaS0 3 + org. kalizout 

 tijd kost, en dat zij alleen door verhitting ,,vrij snel momentaan" 

 compleet is; dat verder onmiddellijk na de zwaveling ook zonder ver- 

 hitting deze reactie reeds zeer langzaam begint, maar dat zich bij 

 aanwezigheid van veel kali in tal van dagen zelfs al in de sulfiteurs 

 duidelijke hoeveelheden kristallijn calciumsulfiet kunnen afzetten. 



Hazewlnkel's verklaring is dientengevolge geheel gebaseerd op 

 het langzaam verloopen der dubbele omzetting van kalkzout en 

 kaliumsulfiet in kaliumzout en calciumsulfiet. Hiertegen is echter 

 terstond aan te voeren dat deze reactie, een dubbele omzetting van 

 twee zouten in waterige oplossing, dus een ionenreactie, evenals 

 alle ionenreacties momentaan verloopt, en dus geen tijd kost. De 

 eenige reden, waarom het momentaan gevormde calciumsulfiet zich 

 niet terstond uit de oplossing afzet, moet gezocht worden in over- 

 verzadigingsverschijnselen, d.w.z. in kristallisatievertraging. De eenige 

 conclusie, die dan ook te trekken is uit de door Hazewinkel be- 

 schreven proef, is dat calciumsulfiet een stof is, die gemakkelijk 

 oververzadigde oplossingen vormt, waaruit het zich in de kou slechts 

 zeer langzaam afzet. Dat deze afzetting bij verhitting veel sneller 

 plaats vindt, is te wijten aan drie oorzaken, t.w: 



Ie. de kristallisatiesnelheid wordt verhoogd door verhooging 

 van temperatuur. 



In verband hiermede wijs ik op het feit, dat bij tal van reacties, 

 waarbij neerslagen gevormd worden, voorgeschreven wordt deze in 

 de warmte uit te voeren; 



2e. daar calciumsulfiet bij hoogere temperatuur een geringere 

 oplosbaarheid bezit, stijgt de graad van oververzadiging, en daarme- 

 de de neiging tot uitkristallisatie; 



