416 



Ten tweede kan men vragen, waarom het in suspensie verkee- 

 rende amorphe calciumsulfiet zich niet aan de wanden kan afzetten, 

 en waarom het dat door den overgang in kristallijn sulfiet wel zou 

 doen. Hiervoor is liet m.i. moeilijk een voldoende verklaring te ge- 

 ven. Om deze redenen komt het mij voor, dat ook de verklaring 

 van Harloff niet als de juiste aangemerkt kan worden. 



De door Harloff verrichte proeven verschaffen ons echter tal 

 van waardevolle gegevens, waaruit het mogelijk is een mijns inziens 

 alleszins bevredigende verklaring van het verschijnsel der sulfietaf- 

 zetsel vorming te geven. 



Rij het onderzoek over de oplosbaarheid van calciumsulfiet in 

 water en suikeroplossingen 4 ) is gebleken, dat de oplosbaarheid van 

 deze stof in water en ook in kunstsap een zeer geringe was. en 

 zeer ver lag beneden de door Geese vermelde waarden. Harloff nu 

 trachtte de oplosbaarheid van calciumsulfiet in ruwsap na te gaan 

 door ruwsap te kalken, te sulfiteeren, te filtreeren en daarna het 

 verkregen filtraat op te koken, waardoor het opgeloste calciumsul- 

 fiet neersloeg, dat afgefiltreerd, gedroogd en gewogen werd. Hierbij 

 vond Harloff oplosbaarheden, die in de buurt lagen van de door 

 Geese vermelde. Op blz. 1127 van het juist geciteerde onderzoek 

 merkte ik echter reeds op dat het neerslaan van deze groote hoe- 

 veelheid calciumsulfiet bij de proeven van Harloff niet geweten 

 kon worden aan het verschil in oplosbaarheid van het calciumsul- 

 fiet in de kou en bij hoogere temperatuur, doch dat hier andere 

 factoren een rol moesten spelen, hetzij sterke oververzadiging, dus 

 sterke kristallisatievertraging, of in ruwsap aanwezige andere be- 

 standdeelen, met uitzondering van saccharose en reduceerende suiker. 



Beschouwen wij nu de serie proeven, door Harloff op blz. 995 

 in een tabelletje vereenigd. Deze proeven werden uitgevoerd door 

 ruwsap in de koude met verschillende kalkzettingen te sulfiteeren, 

 daarna te filtreeren, de heldere filtraten op te koken, en de aldus 

 verkregen neerslagen van door mee-praecipiteerende organische stof 

 verontreinigde calciumsulfietneerslagen te drogen en te wegen. 

 Opkoking der koude fillraten bij ruivsapzivaveling . 



1) Archief XXIV, 1114 (1916;. 



