417 



Wij zien uit «leze proeven twee dingen : 



Ie. zooals reeds boven opgemerkt, zijn de hoeveelheden neerge- 

 slagen calcium sul fiet bijzonder hoog, vooral in vergelijking met de 

 oplosbaarheid van calciumsulfiet in kunstsap bij 30°, welke J 04 m.G. 

 bedraagt; 



2 C . van lage kalkzettingen uitgaande stijgt de hoeveelheid neer- 

 geslagen sulfiet bij verhooging der kalkzetting, bereikt een maximum, 

 om bij zeer hooge kalkzettingen weer af te nemen. 



Naar aanleiding van het feit, dat de hoeveelheid neergeslagen 

 sulfiet bij hooge kalkzettingen weer afnam, zegt Harloff : „De da- 

 ling van het gewicht aan neerslag bij grootere kalkgiften is m i. 

 toe te schrijven aan de stimuleerende werking van het oorspronke- 

 lijk in onoplosbaren vorm neergeslagen calciumsulfiet. Zoolang er 

 weinig kalk is gebruikt, kan alle sulfiet in oplossing gaan ; stijgt 

 echter de kalkgift, dan blijft er ten slotte zvvaveligzure kalk in on- 

 oplosbaren vorm, die evenredig aan de hoeveelheid het neerslaan 

 van het opgeloste CaSOy stimuleert." 



Hier zegt Harloff dus feitelijk, dat deze oplossingen oververza- 

 digde oplossingen zijn, aangezien anders bij dezelfde temperatuur 

 onopgelost CaS0 3 geen op de afzetting stimuleerende werking zou 

 kunnen hebben. Dit is dus reeds een sterke aanwijzing dat wij met 

 over verzadigingsverschijnselen en niet met een hooge oplosbaarheid 

 door aanwezigheid van vreemde bestanddeelen te maken hebben. 



Deze zelfde proeven herhaalde Harloff met z.g. kunstsap. 



Hoewel de hier verkregen hoeveelheden neerslag veel geringer 

 zijn dan bij de proeven met ruwsap, is de kwalitatieve loop in hoofd- 

 zaak geheel dezelfde, d.i. van lage kalkzetting uitgaande doorloopt 

 de hoeveelheid neergeslagen sulfiet een maximum, om bij hoogere 

 kalkzettingen weer te dalen. Dus ook hier vinden wij dezelfde aan- 

 wijzing, dat oververzadiging in het spel is. 



Ook Prinsen Geerligs schijnt reeds de opvatting gehad te 

 hebben, dat wij hier met oververzadigingsverschijnselen te maken 

 hebben, waar hij (zooals ook door Harloff wordt aangehaald) in 



