419 



neerslag dan in het gewone sap, namelijk in een geval resp. 1044 

 en 439 m.G. per liter en in een ander 874 en 635 m.(x. per liter. 



Harloff zegt dan ook : „Het schijnt dus inderdaad, dat de 

 mate van oplosbaarheid van het versch gevormde CaS0 3 in de koude 

 door vele uiteenloopende oorzaken zal worden beïnvloed. Niet alleen 

 dus door het kalkgehalte of het suikergehalte (concentratie), maar 

 ook door de overige bijmengselen, eiwitstoffen, gommen, etc. etc." 



Dat Harloff, niettegenstaande het feit dat al deze proeven hem 

 drongen naar de m.i. juiste verklaring, dat de oorzaak der vorming 

 dezer afzetsels gelegen was in oververzadigingsverschijnselen, toch 

 hieruit deze conclusie niet trok, is gelegen in volgende door hem 

 genomen proe venreeks. 



In de koude gekalkt en gesulfiteerd rietsap werd in een water- 

 bad geleidelijk verwarmd van 30° tot 90° C, terwijl de temperatuur- 

 stijging zorgvuldig met een thermometer werd gevolgd. Bij iedere 

 10 graden temperatuursverhooging werd nu een gelijk deel van het 

 gesulfiteerde vuilsap afgeschonken en terstond gefiltreerd, zoodat ten 

 slotte zeven filtraten bij opklimmenden warmtegraad verkregen wa- 

 ren. Deze volkomen heldere filtraten nu werden op de vrije vlam 

 gedurende juist twee minuten gekookt, en de gevormde neerslagen 

 afgefiltreerd, uitgewasschen, gedroogd en gewogen. 



De filtraten, verkregen boven een temperatuur van 6Ü° — 70°, 

 bleven bij opkoking practisch helder; bij die daarbeneden was een 

 duidelijk neerslag merkbaar. Harloff kreeg hierbij de volgende 

 uitkomsten. 



