420 



De uitkomst dezer proeven nu is volgens Harloff in strijd met 

 hetgeen in de practijk wordt waargenomen, waarbij wordt geleerd 

 dat juist de afzetting in de voorwarmers bij de lagere temperaturen 

 geringer is dan bij de hoogere. 



Hiertegen is m. i. het volgende aan te voeren. 



Zooals uit al het bovenstaande is gebleken, is het neerslaan van 

 het calciumsulfiet voor het allergrootste gedeelte een opheffing der 

 oververzadiging. Reeds werd opgemerkt dat op deze oververzadiging 

 en dientengevolge ook op de opheffing daarvan een groote invloed 

 zou worden uitgeoefend door tal van factoren, samengevat onder ., den 

 aard van het sap", zoodat het niet uitgesloten is, dat onder de om- 

 standigheden van deze proef bij het eene sap de oververzadiging 

 bij 60° a 70° reeds is opgeheven, terwijl dit bij een ander sap eerst 

 bij hoogere temperatuur het geval is. In de tweede plaats speelt bij 

 deze opheffing der oververzadiging de tijdsduur der verhitting een 

 ingrijpende rol, aangezien de kristallisatie van het calciumsulfiet 

 langzaam geschiedt, in ieder geval met een snelheid, afhankelijk van 

 de temperatuur. Met den duur der verhitting der opwarming werd 

 door Harloff bij deze proef geen rekening gehouden. Zooals bekend, 

 geschiedt het op temperatuur brengen van het gesulfi teerde ruwsap 

 in de voorwarmers vrij snel, zoodat het niet uitgesloten is dat de 

 tijd, waarbij zich het sap bij meer gemiddelde temperaturen bevindt, 

 niet voldoende is ter opheffing der oververzadiging, en de grootste 

 uitkristallisatie van het sulfiet dientengevolge eerst bij de hoogere 

 temperaturen plaats vindt. 



Op grond hiervan pleiten deze laatste proeven m.i. niet tegen 

 de opvatting, dat de gemakkelijke vorming van oververzadigde oplos- 

 singen van het calciumsulfiet als de eenige oorzaak der afzetselvor- 

 ming beschouwd moet worden. 



Nadere bevestigende proeven. 



Teneinde de opvatting dat de vorming van afzetsels in de eerste 

 plaats alleen te wijten is aan oververzadigingsverschijnselen, en niet 

 aan andere in het sap aanwezige bestanddeelen te staven, werden 

 allereerst de proeven van Harloff grootendeels herhaald en met 

 meerdere proeven uitgebreid. Voor de bepaling van de opgeloste 

 hoeveelheid calciumsulfiet werd echter niet de methode van Har- 

 loff gevolgd, doch de hoeveelheid sulfiet werd in zure oplossing 

 titrimetrisch met jodium bepaald. Waar het hier gaat om bepalin- 

 gen, die op geen 10 m.G. nauwkeurig behoeven te zijn, is deze me- 



