4'25 



Zoowel uit de proeven met rietsap als uit die met kunstsap valt 

 tot eenigen duidelijker! invloed van het aanwezige kalizout niet te 

 concludeeren. De experimenten verwerpen dus eveneens de opvat- 

 ting, als zou een hoog kaligehalte der sappen de oorzaak van incru- 

 statie wezen. 



Verklaring der vorming der snlfietafzetsels. 



Nu in het voorgaande bewezen is, dat de groote hoeveelheden in 

 kond gesulfiteerd ruwsap opgelost sulfiet alleen aan oververzadiging 

 te wijten zijn, kunnen wij volgende m.i. volkomen bevredigende ver- 

 klaring van het verschijnsel der sulf'ietafzetsel vorming opstellen. 



Bij sulfitatie bij gewone temperatuur wordt de niet voor neutra- 

 lisatie vai het sap benoodigde ovennaat kalk omgezet in calciumsul- 

 fiet, dat geheel of gedeeltelijk, al naar gelang van de grootte der kalk- 

 zetting in verband met den aard van het sap, in oververzadigde op- 

 lossing blijft. De aldus sterk oververzadigde oplossing woro^t nu door 

 pompen en leidingen gevoerd. Gedurende dit transport zal zij trach- 

 ten sulfiet af te zetten, waarbij verschillende factoren, zooals heftige 

 beweging der vloeistof in de pompen en eventueel reeds aanwezig 

 vroeger afgezet sulfiet, een versnellende werking kunnen uitoefenen. 

 Nu is bij strooming van vloeistoffen door buizen de bewegingssnel- 

 heid in verschillende punten van de doorsnede der buis niet even 

 groot. In een cylindrische buis is zij het grootst in het midden der 

 doorsnede, nagenoeg gelijk nul aan den omtrek, en in alle punten 

 op gelijken afstand rondom het middelpunt even groot. Dit wordt 

 veroorzaakt door inwendige en uitwendige wrijving (zie hierover: 

 Bosscha, Leerboek der Natuurkunde, I e deel, blz. 87 e. v. ). 



Dicht bij den buiswand is dientengevolge de bewegingssnelheid 

 der aan calciumsulfiet sterk oververzadigde oplossing gering, waar- 

 door daar ter plaatse een rustig'e afzetting van het sulfiet zal kun- 

 nen plaats vinden, en de zich tegen den wand afgezet hebbende deel- 

 tjes rustig voort kunnen groeien, daar zij voortdurend in aanraking 

 zijn met een sterk oververzadigde oplossing van calciumsulfiet, waar- 

 van de bewegingssnelheid zoo gering is, dat zij het afgezette sulfiet 

 niet mee kan sleuren. 



Tegen de wanden zal dus een gestadige aangroeiing van de laag 

 plaats kunnen vinden met een snelheid, die bepaald wordt door de 

 onder de bepaalde omstandigheden optredende kristallisatiesnelheid, 

 welke begrijpelijkerwijze van verschillende factoren, in de eerste 

 plaats echter van den graad van oververzadiging, afhankelijk is. A.1- 



