545 



ammonia alleen een misproduct ontstond, toevoeging van stalmest 

 een veel beter product gaf. Toen op deze gronden phosphaatbemes- 

 ting werd toegepast, bleek deze meststof het product ook belang- 

 rijk op te voeren, zoodat bet duidelijk was, dat het misproduct bij 

 toevoeging alleen van Z.A. door gebrek aan. phosphaat ontstond. Se- 

 dert dien tijd zijn geregeld op verschillende gronden phosphaatproe- 

 ven aangezet en zijn verscheidene tuinen gevonden, welke op deze 

 meststof reageeren. 



Dat vóór 1900 nergens resultaat met phosphaatbemesting werd 

 verkregen en daarna wel, is niet een gevolg van verarming van den 

 bodem. De oorzaak hiervan werd door den voorzitter van het 8e con- 

 gres, door den heer S. C. van Musschenbroek 1) als volgt aangewe- 

 zen. ,,De fabrieken met slechte gronden hebben den strijd om het 

 bestaan moeten opgeven. De fabrieken, welke overbleven, hebben de 

 beste gronden uitgezocht. Op die terreinen zijn proeven aangelegd, 

 waar phosphaatbemesting geen resultaat gaf. Nu in de laatste jaren 

 de ondernemingen door hare uitbreiding genoodzaakt worden ook 

 op slechtere terreinen te planten, komt men terecht op gronden, 

 welke voor phosphaatbemesting gevoelig zijn". 



Men heeft getracht nu ook op Java een grens vast te stellen 

 voor het phosphorzuurgehalte van den grond, waar beneden steeds 

 bemesting noodig is. 



De Heer Marr zegt in zijne publicatie ,,üver kali en phosphor- 

 zuur in den bouwgrond" 2 ) op blz. 485: ., Overigens zijn hier te lande 

 nog minder dan in Europa vaste grenzen aan te geven. Geen enkele 

 poging om zulke grenzen vast te stellen, heeft voorloopig kans op 

 succes. Bij de proeven te Soedhono werd de eigenschap geconsta- 

 teerd om op zulk een buitengewone manier te profiteeren van het 

 zeer geringe phosphorzuurgehalte van den grond, dat de toch in elk 

 geval belangrijk hoogere grenzen, waarbij men kan aannemen, dat de 

 grond voldoend pbosphorzuur bevat, moeilijk anders dan door lang- 

 jarige proeven kunnen worden vastgesteld." 



De beide proeven van de s.f. Soedhono, waarop de Heer Marr 

 zich hier beroept, bewijzen mi. volstrekt niet, dat deze gronden 

 voor phosphaatbemesting ongevoelig zijn. In tuin Boelaan (1905) Ar- 

 chief XV 1907, blz. 377, waar 0,005% in koud zoutzuur, 0,002 in 

 2% citroenzuuroplossing P2O5 werd gevonden, geeft 4 Z.A. 1037 

 pikol riet, 6 Z.A. 1090 pikol, dus slechts weinig meer, en 8 Z.A. 1193 



1) 8e Suikercongresverslag. 1907. blz. 358. 



2) Archief 1907, blz. 429— 487. 



