550 



water het meeste oploste, maar deze betrekking geldt niet zoo alge- 

 meen, dat dit koolzuurhoudende water een voldoend geschikt reagens 

 is om vast te stellen, of bemesting noodig is. 



Behalve door afscheiding van koolzuur ontsluiten de bacteriën 

 de onoplosbare phosphaten ook, doordat ze bij hare omzettingen 

 organische en anorganische zuren vormen. Door bacterieele omzet- 

 ting van de koolhydraten kan o.a. ontstaan : melkzuur, azijnzuur, 

 boterzuur, valeriaanzuur en mierenzuur. Door de nitrificeerende 

 bacteriën kan salpeterzuur gevormd worden, door sulfaatbacteriën 

 zwavelzuur. Door deze zuren wordt b.v. tricalciumphosphaat ont- 

 sloten, en ontstaat deels oplosbaar phosphaat. Hoe sterk door de zure 

 omzettingsproducten van mirco-organismen de ontsluitende werking 

 is, bleek uit een proef van Stoklasa, Duchazek en Pitra in 1902 !). 

 Zonder bacteriënwerking loste uit beendermeel 3,8 % op, na enting 

 met bacteriën ± 20%. 



Behalve bacteriën en schimmels werken de wortels der cultuur- 

 planten zelf ook ontsluitend, deels door het koolzuur, dat ze uitade- 

 men, deels door de organische zuren, welke ze afscheiden 2 ) . 



Bij al deze omzettingen ontstaat dus het gemakkelijker oplos- 

 bare tweewaardige ion HP0 4 " uit het weinig oplosbare PO4'" Gedeel- 

 telijk wordt dit oplosbare ion door absorbtie in de colloïden vast- 

 gelegd, deels weer chemisch door de kalk vastgelegd als onoplos- 

 baar tricalciumphosphaat. Een gedeelte wordt door de planten wor- 

 tels opgenomen, een ander deel door de bacteriën geassimileerd. 

 Ook kunnen de bacteriën het onoplosbare phosphaat rechtstreeks 

 eenigszins assimileeren. 



Het door organismen opgenomen phosphorzuur wordt natuurlijk 

 geassimileerd tot organische phosphorzuurverbindingen. Deze opna- 

 me van phosphorzuur door bacteriën is enkele keeren zoo sterk, dat 

 er voor de cultuurplant bijna geen P2O5 beschikbaar is. Zoo con- 

 stateerde W. E. Tottingham 3 ), dat door oplosbare phosphaten aan 

 stalmest toe te voegen de oplosbaarheid van het phosphaat 24 tot 

 64 percent terugging. De zeer sterke bacteriëngroei had blijkbaar veel 

 dier oplosbare phosphaten geassimileerd. 



Soms worden de oplosbare phosphorzuurverbindingen in den 

 grond chemisch vastgelegd tot verbindingen, welke zeer moeilijk 

 weer in oplossing zijn te brengen. In water oplosbaar phosphorzuur 



1) Zie Löhnis. Handbuch der landw. Bakteriologie 1910, blz. 696. 



'/) MAZÉ. Recherches de Physiologie végétale. Annales de I' Institut Pasteur Vol. XXVII, No. 8. 1913, 

 blz. 061—681. 



3) Chemiker Zeitung Bd. 36 1912, S 873. 



