— 65 — 



den weg insloeg? Meer clan één reden is hiervoor naar het 

 schijnt aan te voeren. In de eerste plaats het feit, dat de 

 geneeskunde de deductieve methode toepaste en in de tweede 

 plaats het doen van verkeerde waarnemingen. 



Als bewijs voor het laatste noem ik U de meening, die 

 men had omtrent den bloedsomloop. De omstandigheid, dat 

 men in de slagaderen van doode lichamen in den regel 

 slechts lucht vond, die eigenlijk eerst daarin dringt op het 

 oogenblik waarop deze slagaderen worden aangesneden , 

 verleidde de ouden tot het geloof, dat ook tijdens het leven 

 die lucht daarin aanwezig was. Dan bleven voor het bloed 

 alleen de aderen over, in welke het niet kan circuleeren. 

 Men leerde, dat het bloed in de lever ontstaat, van daar 

 naar het hart wordt gevoerd en door de aderen verder naar 

 de overige deelen van het lichaam. Slechts nauwkeurig 

 nagaan van hetgeen bij een aderlating, zoovele malen door 

 hen zelf toegepast, geschiedt, had kunnen leeren, dat het 

 bloed in de aderen komt van de peripherie af en in de richting 

 van liet hart stroomt. Maaj- het was in die dagen voor anders 

 denkenden gevaarlijk een dergelijk dogma aan te tasten. 



Op grond van zulke foutieve waarnemingen, tot dogmata 

 verheven, werd een systeem opgebouwd en werden alle ziekten 

 van dat eene sj^steem afgeleid, gedecureerd, zonder na te 

 gaan of de waarheid liunner grondstellingen langs inductieven 

 weg kon worden vastgesteld. 



De solidair-pathologie van Ascleimas bracht alles terug 

 tot een veranderde mechaniek der vaste deelen, de humoraal- 

 pathologie van Hippuckates kende slechts verandering der 

 vochten. En nog vele eeuwen zal zich dat verschijnsel 

 telkens in andere richting openbaren. 



Albkecht vox Haller had de prikkelingsverschijnselen 

 waargenomen aan de zenuwen en spieren van afgesneden 

 ledematen. Hetgeen hem daarbij het meest opviel was dat 

 iedeie prikkel, mechanisch, thermisch of chemisch, hetzelfde 

 effect had nl. samentrekking der spieren. Ras werd hierop 

 een systeem gebouwd, waarbij de prikkelbaarheid werd aan- 



LXIII. 5k 



