— 68 — 



Nog in (U' eerste helft van de 1!)^ eeuw bestond de 

 medische studie hoofdzakelijk in boekenstudie, voor het 

 zelfstandig onderzoek waren geen laboratoria aanwezig. .,Das 

 Pergament" was .,der Brunnen, woraus ein Trunk den Diirst 

 auf ewig stillt". Een bekend professor in de physologie uit 

 dien tijd uitte de meening: Ein Physiologe habe mit Ver- 

 suchen nichts zu thun, die seien gut für den Physiker. 

 Een andere keerde aan Hekmanx von Helmholtz den rug 

 toe, omdat hij duif de beweeren, dat experimenten de eigen- 

 lijke basis zijn der wetenschap. Zelfs in een tijd toen de 

 percussie en de auscultatie in de wetenschappelijke klinieken 

 reeds druk beoefend werden, werd deze methode van onder- 

 zoek nog door velen beschouwd als een grof mechanisch 

 onderzoekingsmiddel, dat de arts, die met een helder geestesoog 

 was begaafd, niet behoefde en bovendien den patiënt, die 

 toch ook een mensch is, verlaagde tot een machine, die 

 beklopt en behamerd moest worden. Het polsvoelen en 

 tongkijken waren nagenoeg de eenige hulpmiddelen van 

 onderzoek, die genade vonden. Zelfs de oogspiegel, het 

 middel waardoor de geheele pathologie van het oog als 

 het ware plotseling ontsluierd was, vond langen tijd in de 

 oogen van velen geen goedkeuring, omdat zij meenden, dat 

 het licht, door den spiegel in het oog geworden, daaraan 

 zou schaden. 



Dit weinigje moge volstaan als bewijs hoe liardnekkig 

 vijandig de ouderen gezind waren tegen de zich langzamer- 

 hand meer en meer naar voren dringende natuurwetenschap- 

 pelijke richting in de geneeskunde. En toch kon die vijandige 

 gezindheid het niet tegenhouden, dat steeds meer veld in de 

 goede richting werd gewonnen, vooral toen mannen als.TuHANNis 

 MtJLLEK de meening ingang deden vinden, dat alle theoriën 

 slechts hypothesen blijven, zoolang zij niet experimenteel 

 zijn getoetst. Zoo vond het experiment langzami'rhand toe- 

 gang tot de medische wetenschap. 



Naast de anatomie, die, behalve zuiver beschrijvend, ten 

 gevolge van het vergelijkende onderzoek, ook als verklarende 



