ale UR Pe 
endlich das Verhalten der Fragmente zum Gehirn. Die 
Stelle lautet Guido (Tract. III, Doctr. II. cap. 1): 
„Caput quandoque contingit vulnerari cum incisione, quan- 
doque cum contusione; et utraque quandoque est absque vulnere 
et fractura cranei, quandoque cum fractura ejusdem. Et quae 
cum fractura, quaedam est penetrans, quaedam non penetrans. 
Et utraque quaedam parva, quaedam vero magna, Et cum hoc 
quaedam sunt purae, quaedam cum accidentibus de dolore et 
apostemate et panniculorum laesione compositae, Istae sunt 
divisiones communes vulneribus capitis. Speciales vero tales 
sunt. Vulnera cum incisione eranei penetrantia; quaedam sunt 
sine deperditione substantiae, quaedam vero cum perditione 
ejusdem; et utraque istorum quaedam sunt plana et aequalia, 
quaedam aspera et squammosa; et utraque etiam istorum quae- 
dam sunt in’ summitate capitis, quaedam in lateribus. Etiam 
vulnus cum contusione et fractura cranei penetrantis, quaedam 
est parya talis, quod non facit compressionem, neque com- 
punctionem supra cerebrum; quaedam vero est ita magna, 
quod compressionem et punctionem facit in ipso.“ 
Es lässt sich nicht läugnen, dass diese schöne Betrach- 
tung das Höchste ist, was die mittelalterliche Literatur auf 
diesem Gebiete aufzuweisen vermag. Man schlage bei Ber- 
tapaglia, der 100 Jahre später lebte, nach und man trifft 
eine wahre Verwilderung im Denken und Schreiben an. Ber- 
tapaglia de fractura cranei (Tract. V. cap. 5): 
„Fractura aliquando fit cum ense, aliquando cum lapide, 
aliquando cum ligno, aliquando cum baculo et similibus contun- 
dentibus, Fractura autem aut est parva, aut est magna et ad 
oculum saepe occulta. Hoc est quum multoties accidit ut scin- 
datur craneum et non scindatur cutis, Item fractura aliquando 
est cum vulnere magno aliquando cum yulnere paryo. Sed in 
fractura aliquando pars ossis removetur, aliquando craneum per- 
foramus. quod aliis ossibus est magis suspectum vel periculosum, 
ut quandoque contigit ipsum perforari cum telo sagitta et simi- 
libus; aliquando ad oculum apparebit parvum et profunditas in 
osse erit magna, Aliquando fit in osse fractura rimularis sive 
capillaris, taliter quod solo visu non potest discerni nisi cum 
experimento encaustri. Et sunt quandoque in craneo plicaturae 
ut in pueris et in craneo molli, quod consuevit accidere pueris, 
maxime quando cadunt de alto, Aliquando contingit caput laedi 
in una parte et os ipsius frangi in alia, quum ossa cranei com- 
