— Wi — ho] 
hij zijn ambtsplichten en zelfs de zondagspreek wel eens ver- 
zuimde, werd hij van zijn ambt ontzet. Daarna leefde hij in 
afzondering en ellende te Berlijn, waar de geleerden hem 
vermeden; hij werd gedwongen door privaatlessen in zijn 
onderhoud te voorzien. ’s Zondags hield hij botanische 
wandelingen, waaraan eenieder tegen 2-3 Groschen per uur 
kon deelnemen. Voor het tweede deel van zijn werk kon hij 
geen uitgever vinden, en van het eerste deel, dat alleen het 
licht heeft gezien, kreeg hij niet eens een present-exemplaar ! 
Eindelijk werd hij geheel ontmoedigd : hij liet de planten- 
kunde varen, en legde zich op taalstudie toe. Hij overleed in 
1816, op zes-en-zestigjarigen ouderdom (1). 
Gedurende meer dan een halve eeuw bleven de merk waar- 
dige resultaten van SPRENGEL's onderzoekingen bijna geheel 
onopgemerkt (2). Intusschen werden echter, op een onafhan- 
(1) Deze bijzonderheden zijn ontleend aan J. SacHs, Geschichte der Bota- 
nik, blz. 448. 
Zie ook het opstel van Knuru, Bot. Jaarboek 1893, blz. 42, — en: Prof. 
Dr. O. KironneER : Christian Konrad Sprengel, der Begründer der moder- 
nen Blumentheorie, in naturwiss. Wochenschrift, VIII Bd., 1893, Nr 11-12. 
(2) In de « Handleiding tot de kennis der planten », gevolgd naar het 
Hoogduitsch van C. L. WiLLpENow, door WirrEwaAaAL (Amsterdam, Sepp 
en zoon, 1819), komt een zeer waardeerende bespreking van SPRENGEL'S 
onderzoekingen voor. Schr. zegt o. a. het volgende (blz.277) : « De bevruch- 
ting geschiedt echter bij de planten op eene zoo merkwaardige wijze, dat 
men niet kan nalaten die middelen, die de Natuur ter bereiking harer 
oogmerken koos, te bewonderen. De meeste bloemen zijn tweeslachtig, dat 
is, zij bevatten èn mannelijke èn vrouwelijke ter voorttelling dienende 
werktuigen, waaruit men welligt zou gelooven, dat bij diergelijke bloe- 
men het bevruchtingswerk zonder omwegen voltrokken wordt, hetgeen 
echter bij allen het geval niet is. 
SPRENGEL heeft dezen aangaande vele waarnemingen gedaan, onder 
welken de meesten van veel gewigt zijn. Hij ontdekte twee verschillende 
hoofdsoorten van bevruchting, namelijk de Dichogamia en de Homoga- 
mia. » 
Hierop volgt een uitvoerig overzicht van Sprengel’s ontdekkingen, 
