ten [37] 
vruchtbaar zijn, of meer dan half zooveel zaden voortbrengen 
als wanneer zij door insecten bezocht worden. De eerste 
lijst bevat 66 soorten, de tweede lijst 60, dus nagenoeg het- 
zelfde getal, maar er dient echter opgemerkt dat vele der 
vermelde planten een of andere bijzondere inrichting tot 
bevruchting vertoonen, en het is bekend dat voor zulke 
bloemen de medehulp der insecten doorgaans onontbeerlijk is. 
In hetzelfde hoofdstuk worden de resultaten der hooger 
beschreven proefnemingen met SPRENGEL 's bloementheorie 
in verband gebracht (loc. cit. blz. 372). Indien wij aannemen 
dat kruisbevruchting goede gevolgen en zelfbevruchting 
minder goede of slechte gevolgen heeft, kunnen wij verklaren 
waarom bij zoovele planten zelfbevruchting verhinderd wordt 
(scheiding der geslachten, dichogamie, heterostylie, mechani- 
sche inrichtingen; — en misschien ook : onvermogen van het 
stuifmeel der bloem op den stempel derzelfde bloem (?), over- 
hand van vreemd stuifmeel boven het eigen stuifmeel). Wij 
begrijpen eveneens waarom de bloemen insecten aanlokken, 
en wij geven ons rekenschap van het hooge physiologisch 
belang der middelen, die zij daartoe gebruiken (kleuren, 
honigmerken, geuren, honig). Maar wij moeten steeds in- 
dachtig zijn dat niet alleen kruisbevruchting moet bevorderd 
worden, maar dat het ook noodig is het voortbrengen van 
zaad door alle mogelijke middelen te begunstigen. En aldus 
begrijpen wij waarom een aantal planten een structuur ver- 
toonen, die zelfbestuiving bevordert, als b. v. vereeniging 
der beide geslachten in dezelfde bloem, cleistogamie, enz. 
(zie verder, het beschrijvend gedeelte dezer verhandeling). 
De middelen waardoor kruisbevruchting bevorderd en zelf- 
bevruchting verhinderd wordt, en omgekeerd, vertoonen 
buitengewoon veel verscheidenheid, en het is belangwekkend 
op te merken hoezeer nauwverwante soorten, en zelfs indi- 
viduen van een en dezelfde soort in dit opzicht kunnen ver- 
