Lios) — 258 — 
sia officinalis beschrijft H. Mürrer tweeërlei individuen ; 
g)een grootbloemige vorm waarvan de stempel buiten de 
bloem te voorschijn komt alvorens de helmknoppen open 
gaan ; en zelfs nadat de helmknoppen zijn opengegaan wordt 
de stempel nog het eerst aangeraakt door den kop der 
bezoekers, waaruit volgt dat deze vorm regelmatig kruis- 
bevrucht wordt en niet in staat is om zich zelf te bevruch- 
ten ; — 6) een kleinbloemige vorm, waarin de stempel buiten 
het bereik der insecten ligt als de bloem opengaat; 
later wordt de stempel naar voren gebracht, maar tevens 
naar onderen, zoodat hij kan bestoven worden met pollen 
dat rechtstreeks uit de helmknoppen valt. Bij den kleinbloe- 
migen vorm is dus niet alleen kruisbevruchting, maar ook 
spontane zelfbestuiving verzekerd. 
Men heeft nu deze twee vormen willen beschouwen als het 
gevolg van twee verschillende aanpassingen. Wanneer men 
echter een zeker aantal Z'wphrasia-bloemen zonder voorop- 
gevatte meening wil onderzoeken, dan zal men bevinden dat 
er tusschen de twee hoogerbeschreven vormen tallooze 
overgangen bestaan, hetgeen reeds door MürLer voorzien 
werd (1). En wanneer men daarna, in het werk van War- 
LACE over « Darwinism », het hoofdstuk leest waarin de 
__ variabiliteit besproken wordt, en waarin aangetoond wordt 
hoe aanzienlijk individueele verschillen kunnen zijn, dan 
wordt men overtuigd dat er bij Z'uphrasia geen aanpassin- 
gen, maar alleen individueele verschillen bestaan, te meer 
daar er geen correlatie bestaat tusschen de grootte der 
kroon en de kromming van den stijl. En wanneer wij nu de 
vraag willen stellen zooals zij moet gesteld worden naar den 
_(1) Men kan bij Euphrasia officinalis nagenoeg zoovele vormen onder- 
scheiden als men verlangt. Dit werd duidelijk aangetoond door ScuHuLz 
(loc. cit, zie hooger, Nota (2), blz. 228), die van de genoemde bloem niet 
minder dan zeven varieteiten beschrijft. 
