[164] — 316 — 
het kroonblad en den stempel kruipt, door de basis van den helm- 
knop tegengehouden wordt, en aan weerszijden van die basis een 
opening vindt waarin het zijne slurf kan voeren. De honig kan alleen 
pereikt worden door insecten, wier slurf 7 mill. lang is. De honig- 
behouder kan slechts door middel van eene 14 mill.lange slurf gele- 
digd worden. 
ledere stempel draagt dicht bij zijn uiteinde en aan de onderzijde 
een klein blaadje, waarvan de bovenzijde de rol van stempel vervult. 
Insecten die van buiten naar binnen in de bloem dringen, zullen de 
bovenzijde van dit blaadje aanraken en met stuifmeel uit een andere 
bloem bestuiven. Enkele milimeters verder zal hun rug de (naar 
onderen gekeerde) stuifmeelzijde van den helmknop aanraken en zelf 
met stuifmeel bepoederd worden. Wanneer nu het insect, na honig 
te hebben gezogen, achteruitkruipend de bloem verlaat, zal het hoo- 
gervermeld blaadje naar boven gedrukt worden, en alleen de onder- 
zijde van dit blaadje zal met den rug van het insect in aanraking 
komen ; aldus zal het eigen stuifmeel nooit (of bijna nooit) op de 
stempeloppervlakte kunnen gebracht worden. Spontane zelf bestui- 
ving is onmogelijk, 
H. MürLer heeft van deze plant twee vormen beschreven : bij den 
eersten vorm bevindt zich iedere stempeltak 6-10 mill. boven het 
overeenkomstige buitenste kroonblad. De bloemen die tot dezen 
vorm behooren, worden door hommels bezocht. Bij den tweeden vorm 
is de ruimte tusschen stempeltak en bloemdekblad veel kleiner, en 
de bevruchting wordt voornamelijk bewerkstelligd door eene vlieg, 
Rhingia rostrata. — Overgangsvormen tusschen deze beide vormen 
‘zouden, volgens MürLLeEr, zelden voorkomen. Het ware belangrijk te 
onderzoeken of overgangsvormen werkelijk zoo weinig talrijk zijn. 
FAM. XVI. ORCHIDACEEEN. 
De bevruchting van een groot aantal Orchidaceeën werd _ 
beschreven door DARWIN, in zijn standaardwerk : « On the _ 
‚various contrivances by which british and foreign orchids are 
fertilised by insects,» with illustrations. — London, John 
Murray, 1862. 
193. Orchis maculata 1, 4. — Plant met volkomen 
