VOORREDEN v4N »zuN SCHRYVER: 
hy in ryper jaren in ftaat zy din geneesmiddelen uit den groten wereldhof, naar den aardt van elke ' 
ziekte, te. kiezen en voor te Íchryven. - De grote Medicynmeeller hecft het al in zyne handen gegeven, - 
en die 'er Hem in zoekt, zal 'er Hem in vinden, als den alwyzen en algenoegzamen Godt, die voor 
den meníche eene meer dan vaderlyke zorg , tot behoudt van zyn leven, van den beginne der fcheppin- 
i heeft gehad, en zonder ophouden gelieft te hebben. — Wie zou zich in het befchouwen van deze won- 
erwerken des Heeren kunnen verzadigen : 
Graven wy tot de wortelen, inzonderheit die der bomen, wy bevinden,, dat zy , onder andere eindens, 
tot vaftigheit der aarde dienen ; dat zy door hunne dradige vefelen en wyder fapvaten de fappen , in de aarde 
door daauw , regen, of andere invloejingen, met den ECRIRE of umiverfelen geelt , als het leven en het : 
voedíel van al wat grocit , gevallen , naar boven trekken, om het gewas te doen opgroeien , en aan ieder tak 
en bladt zyn beícheiden deel en onderhoudt toe te brengen, tot dat het zyne volkomenheit naar zynen: 
aardt ontfangt en wedergeeft, gelyk wy by onze Anatomifche vruchten aangemerkt en befchreven hebben. 
Befchouwen wy de baften en íchorffen der bomen, zy zyn gemeenlyk digt en naauw in cen gevocgt, 
gelyk cen geweeffel, en met een gom of harftachtige pap gellyft. Zy dienen tot beícherminge van den: 
ftam en de takken, als een overkleedt, dat zy voor hi te grote hette, koude, droogte , en nattigheit be- 
waren; en op dat dit overkleedt niet vergaa door toevallen van buiten, komt 'er alle voorjaar of Len-: 
tetydt eene nieuwe circulatie of doorítraling in, die ze heclt daar zy gekneuft en gewond is; die ze uit- 
zet daar zy is afgebroken, en die ze verfterkt daar zy zwak is geworden; en als deze doorftraling daar in: 
komt, dryft zy uit den ftam en de takken de knoppen, bladeren, bloemen, em vruchten. : : 
Slaan wy ons oog op de bladeren , zy matigen de hette , en dienen om. de al te Íchiclyke uitwaaffeming vat 
de vochtige delen te beletten, en de al te vochtige lutht, daauw, en regen af te weren, op dat de tedere 
vrucht of bloem niet gekrenkt of befchadige worde, zó dat zy tot ecne fchaduwe en befchutting zo voor 
al te veel koude, als voor al te veel warmte dienen, behalven het fieraadt, dat zy met hun loof de tak- 
ken, die anders blote armen zyn, en de ganfche plant, die anders met een kaal hoofdt ftaat , gelyk men 
's winters ziet, waar in zy een doods gelaat vertonen, byzetten, en daar mede rondom bekranffen. 
Laten wy ons oog fpelen op de vruchten en zaden ; elk gewas heeft zyn zaadt, en elk zaadt zyn huisje, 
naar de gedaante en den aardt van het zaadt, het zy rond, langwerpig, drie-of vierkantig : daar is in al- 
les eene evenredigheit, die alle kenners, hoe ver zy ook in de planten bloemkunde gevordert zyn, in 
verwondering wegrukt. : 
Wy vinden in de Godgeleerde Natuurkunde van den groten Natuurkenner JFilliam Derbam , bladz. 445, 
aangemerkt, hoe de Natuur voor de voorttelinge en behoedinge van allerhande gewaffen zorge draagc; en 
Sfobs Ray, in zyn boek Gods wysheit in de werken der fcheppinge vertonende , merkt aan, I Decl , bladz. 
121, hoegrote zorg de Heere heeft gehad om de zaden, waar door alle gewaffen , kruiden , bomen , enz. 
mocten voortgezet en onderhouden worden, te bewaren en goed te houden. Meer andere brave en zeer 
verftandige Mannen, den Liefhebberen van deze wetenfchap , en de natuurlyke zaken in 't algemeen, niet 
anbckend ; hebben daar van gefchreven ; maar doordien zy aangaande dit ftuk van de planten en andere 
aardgewaffen nog vele zaken voor hunne onderzock-lievende nakomelingen hebben overgelaten , zo wel als 
de tot hier toe geblocit hebbende Schryvers over de natuur der becften, en het geen daar toe behoort, 
waar van wy te voren omftandig hebben gefproken, heeft men allen op hun voetfpoor voort te gaan, 
om daar in gelukkig en met een gewenicht gevolg te vorderen. Want , zeker, daar valt in beide nog 
meer te ontdekken dan 'er ontdekt i5; maar men zal 'er ook met den tydt, en door arbeidt, onder Gods 
zegen, meer achter komen, als men maar ruftig op het gemaakte fpoor voortftapt. 
De middelen daar toe zyn: I. De werken der voorgaande Schryvers, waar van boven is gefproken, dé 
welke ons voorlichten; en fchoon in eenige delen gebrekkig, zyn zy echter van grote nuttigheit in ande- 
re. II. De nieuwe en geftadige ontdekkingen van byzondere Liefhebbers, en van ganfche Genootfchappen, 
gelyk de keizerlyke, die van Londen, van Parys, van Neurenberg , van Berlyn , en andere. III. De nieuwe Rei- 
zebefchryvingen van natuur-en wiskundige reizigers, die of op hunne eige, of vorítelyke koften vremde 
landen hebben doorgereift, en alles, dat ieder landt raar en feldzaam voortbrengt, op de allernaaukeu- 
rigfte wyze doorzocht en aangetekent. IV. De verftandhouding en briefwiffeling met geleerden binnen 
en buiten Europa ,; door de vier delen der weredt heen. V. De doorluchtige en alom beroemde keizer- 
lyke, koninklyke, en andere Genootíchappen, die in Duitfchlandt, Engelandt, Vrankryk, Portugal, 
Italié, en elders, tot voortzettinge der Natuurkunde, en alle daar op betrekkelyke zaken , zyn opgerecht 
VI. De doorwrochte fchriften van de meefte leden dezer Genootíchappen , wier namen wy kortheitshalven 
met flilzwygen voorbygaan , en,daar ieder Liefhebber mede raadt kan plegen. VII. De heerlyke Kabi- 
netten van allerhande foorten van natuurlyké dingen, die federt eenjge jaren bycen vergadert zyn, waar in 
Hollandt boven alle andere landen uitmunt. 
Waar vindt men diergelyke feldzaamheden van allerhande land-water-en zeewonderen dan hier te lande? 
Waar zulke rare bloemen, planten, Ííchulpen, horens, viflchen , vogelen, béeften, dieren? enz. Het 
is waar, dat men hier nog geen Genootíchap van Natuur-onderzockers heeft opgerecht. Wat daar de 
xeden van zy, zullen wy niet onderzocken ; maar het is zekerlyk te beklagen , dat 'er in een landt, daar 
niet allen. voorraadt, maar zelfs overvloedt is van al wat tot de ontdekkinge der feldzaamheden in: de 
"Natuur, tot voortzettinge der wetenfchappen, en tot verheerlyking der Natuurkunde vereifcht wordt, zo 
Weinig aanmoediging tot aankweking der verftanden en geleerdheit wordt gevonden. Maar des niettegen- 
fd zyn'er Licfhebbers, die vermaak fcheppen in het verzamclen der feldzaamheden , welke tot de 
: dye kr as us 5 Natuur- 
