VOORREDEN vas »p£xs SCHRYVÉR. 
met het talloze getal van bloedeloze beeftjes, die het onmetelyk geheelal doorzweven en vervullen? 
Om die reden hebben meeít alle de onderzockers der natuurlyke dingen zich te vrede gehouden met 
alleen cen zeker decl van de Natuurlyke Hiftorie by de handt te vatten. — Onder de ouden hebben Ztriffo- 
feles, ZElianus , Phile, en anderen , zich voornamentlyk opsde natuurkunde der beeffen en. dieren gelegt; 
en de Schryvers, die fmaak in de zelve ftoffe hebben gehad, hebben hen daar in gevolgt, en groten 
roem by de nakomelingen behaalt, als: Conradus Gefnerts , Ulyffes Aldrovaudus , Willem Pifo , Georg Mark- 
graef, Karel Clufius , Frangois: Hernandes , Sfohau de Lact, "fob. Eufebius Nierembere ,, Buflamantinus , "fob, 
Jfobuflon, Samuel Bochart , Wouter Charleton, Francois Willougby , Willem Roudelet , "Thomas Moufet ,' Eduard 
Wotton, Martin Lifler , "fob. Ray , Haus Sloan, Zavammeidam, Goedaart , en. incer anderen. j 
Gelyk de H. Schrift ook van vele dieren meldt, waar van de heilige beeldfpraak (Hieroglypbica) ont- 
leent is, heeft de Heer Wolfgang Franzius , wylen. Doctor en Profeffor in de Godgeleerdheit in de hoge- 
Íchole te Wittenberg, de geíchiedenis van de zelve befchreven, waar van de Heer Jobames. Qyprianus ,. in. 
zyn leven Doctor en litpdlssiar in de Godgeleeidheit te Leipzig, een. Vervolg, nevens eene omftandige 
Uidegging, in vier delen in quarto, in den jare. 1712. hecft uitgegeven. Na hem heeft de Heer 7. 7. 
Scheuchzer , vermaard hoogleeraar in de genecs-en wiskunde, over de zelve ftoffe zeer geleerdelyk gefchre- 
ven; zo dat men, door het gebruik der gemelde Schryveren , nu vecl gemakkelyker en Korter tot de ken- 
nifle van de natuur der beeften j^ en. van het gene Godt daar in heeft opgelloten en gelegt; om het Gods: 
delyke en het zedelyke te verbeelden;- kan komen dan te voren. s 
Op de zelve wyze is het gelegen met de planten, kruiden, en andere gewaffen, welke uit de aarde;: 
die ]. kracht om de zelve voort te brengen van boven kryegt, opkomen. Wy zullen deze ftoffe,. om 
daar eene kortbondige fchets van te'geven, in twee hoofddelen begrypen : want tot de minder fmal- 
delen van elk foort en geflacht, en tot de ontleding van bloemen , vruchten , enz. zullen Wy hier niet: 
overgaan, onderftellende. de heerlyke ontdekkingen; welke in deze onze eeuwe in de bloem-en kruidkun- 
de gedaan zyn. 5 
Het cerfte hoofddecl behelft alle eetbare aard. en boomgewaffen , gefchapen tot voedfel voor menfchen 
en beeften. Het twede vervat al wat tot geneesmiddelen van het brofle en bouwvallige ligchaam , dat aller- 
hande ziektens is onderworpen, behoort; ten ware men het eeríte ook onder het laatfte wilde begrypen ; 
nademaal het minfte kruidt , dat tot gemene fpyze dient, eene kracht van verfterking in heeft, die de ziek- 
te van het ligchaam kan afweren, of cenigzins te hulp komen, zo niet in 't geheel wegnemen. — Maar 
laten wyons aan de algemene verdclinge houden. : 
Wy bevinden, dat in alle landíchappen ; voor zo verre als 'er aarde en landt gevonden wordt, gewaffen 
en planten grocien , die tot nut en dienft van menfchen en dieren geíchapen zyn. De warme landen ge- 
ven de meefte; maar daar is 'er, in 't algemeen gefproken geen, of het heeft gewaflen, en zelfs zyne 
eigenaardige en byzondere gewaffen, dic: niet in alle; maar in ieder, naar zyne gelegenheit en lucht- 
ftreck , gevonden worden. ^ Deze zyn verícheiden in gedaante, eigenfchappen, krachten, gebruik; enz. 
Zy Véllen in geflachten, en de geflachten in foorten en byfoorten , *daar men nu gehele opftellen , of 
Syflemata van heeft, voor zo ver als zy bekend zyn: want dat'er vecl meer nog onbekend dan bekend 
zyn, ten minftle wat de krachten aangaat, is buiten tegenfprake. — Hetis waar, dat'er zyn; die ze- 
kere frematum en. merktekenen dragen, daar men iet Íchynt uit te kunnen voríchen ; maar de kruidkun- 
dc is nog zo ver niet gebragt, om "er het rechte geheim van te weten ; hoewel zy eene van die wetenfchap- 
pen is, daar men het meeft in is gevordert, en dagelyks met zegen en vrucht in gevordert wordt. Het 
1s aanmerkelyk , dat men kruiden en bloemen vindt, van welke de cene de gedaante van een hoofdt hebben ; 
andere van oogen en ooren ; andere van tinden; andere van de tonge; andere van handen en voeten; an- 
dere van het hert, de lever, de long, de blaas, de nieren, de Ípieren, enz. 
Maar alle deze uitwendige gedaanten kunnen by de innerlyke krachten niet halen. — Konden wy de zel- 
ve alle kennen, wy zouden hoe langer hoe meer. ontdekken, dat Wy; zo haaft wy onze voeten in de 
groene weiden, en zelfs op. de cap Wegen zetten , over welriekende balzemen , olién, en zouten » die 
'er in verborgen zyn, doch daar uit getrokken kunnen worden, gaan, en dat wy met onze handen 
kunnen plukken het geen zo wel tot onderhouding der gezondhceit , 4i tot wederbekoming van de zelve', 
in geval van zickte, dienflig is. Tot h& gras toe is "er eene artzenykracht inj en de wortelen daar van 
worden in de apotheken gebruikt. i 
Om van de uitlandfíche kruiden , planten, en fpeceryen niet te fpreken, hoe vele inlandfche zyn 'er, 
daar de Effentie en gecít door de kunt. wordt uit gehaalt. Elke bloem heeft de Schepper niet allen gefor- 
meert met eene byzondere gedaante en verwe, tot vermaak der oogen ; maar met byzondere haerasialiado, 
van fmaak , reuk, en andere krachten, voor de overige zinnen en het hert, het welk, als het bezwykt, 
daar door weder by zich zelve komt, wonderbaarlyk voorzien. — AE wat groeit, is tot het een of het an- 
der gebruik dienflig , en heeft daarom ook zyn byzonderen naam en werking. De bladeren zyn van 
eene andere uitwerkinge en gebruik dan de bloemen, en de bloemen van eene andere dan de vruchten; 
zaden, en wortelen. De íchorffen en baften zyn niet onnut, maar dikwils van meer kracht en nuttig- 
heit dan de kern en het pit, hec welk men hier door voorbeclden zou kunnen bewyzen, indien: het. niet 
door verfcheide Schryveren reets was gedaan, en daarenboven door de dagelykíche ondervindinge niet. ten 
volle wierdt bewezen. De houten zel£ vermelden de krachten der Natuur en de nooit volprezene vol- 
maaktheden des almogenden Scheppers. Uit het droogíte en het dorfte voor het ooge trekt men zomwy- 
len de heilzaamfte wateren, balzamikíte geeften, olién, en zouten. Een arts en heelmeefter heeft de 
bloem zyns levens, en zelfs meer, nodig om van dit alles een onderícheide kennis te bekomen, op dat 
hy 
