(4) je 
ongezondheid toe. Evenwel, die omstreken zijn metde toe- 
nemende bevolking en bebouwing veel verbeterd en allengs 
tot sawahs en tuinen gevormd. Maar is Batavia van deze 
zijde gunstiger geworden voor de gezondheid, niet zoo 
was dit het geval met den nieuweren aangespoelden grond , 
die grootendeels nog dààr ligt, zoo als de natuur denzel- 
ven heeft gecreëerd. Immers kon het niet wel anders of 
het allengs zich vormend land bleef laag, terwijl de gerin- 
ge oneffenheden in hetzelve , aanleiding gaven tot het ont- 
staan van waterkommen, die, bij de zich ontwikkelende 
vegetatie , meestal uit kleinere planten en struikgewas be- 
staande, niet nalieten in poelen en moerassen te verande- 
ren, wier vorming door het voor den plantengroei, doch 
ook voor de ontbinding der organismen zoo gunstig kli- 
maat nog hoogstens werd bevorderd. Wanneer wij in aan- 
merking nemen wat een paar honderdtallen jaren heeft 
vermoogd , waarin de rustelooze natuur Oud-Batavia reeds 
zoo ver van de zee heeft afgescheiden , dan komt onwille- 
keurig het vermoeden in ons op, dat eenmaal Batavia’s 
schoone en ruime reede zal ophouden , eene veilige ligplaats 
voor honderden schepen aantebieden, en dat zij trapsgewij- 
ze door aanslibbing tot land zal worden, en welligt de om- 
ringende eilandjes met Java zal vereenigen (Ll). Hoezeer 
die tijd nog ver in het verschiet ligt, twijfelen wij niet of 
dezelve zal komen. (2) Immers, de reede bezit nu reeds 
(1) Wij vinden onze meening bevestigend herhaald , door Dr. 
Junghuhn in zijne Oproeping enz. in den Kopiïst (thans Indisch 
Magazijn) 1844 p. 359. 
(2) Wij herinneren hier, om van zoo vele andere voorbeelden 
geen gewag te maken, aan Palembang, op den uitgestrekten allu- 
vialen grond van Sumatra’s zuidoostelijk gedeelte, hetwelk in de 
oudere geschiedenis als eene zeehaven wordt vermeld en nu reeds 
15 Duitsche mijlen van den mond der rivier ligt verwijderd. 
