(8) 
ver der rivier eene even omvangrijke wijk, die in pracht 
weinig voor hare oudere zuster onderdeed. De Tjiliwong 
doorstroomde toen Batavia in deszelfs geheele lengte met 
snellen vaart, en verdeelde de stad in twee nagenoeg gelij- 
ke helften. Maar voor onze Hollanders was die rivier niet 
genoeg. Zij wilden eene Hollandsche stad hebben , versierd 
met talrijke grachten en kanalen. Men liet dan de stad 
oost- en westwaarts van de Tjiliwong met talrijke grachten 
doorsnijden, en de wallen tot meerdere verfraaijing met 
sierlijke Kanarie- en Tamarinde-boomen beplanten.---En om 
hunne tuinen, die zij allengs westwaarts van de stad lie- 
ten aanleggen, in dezelfde verfraaijing te ‘doen deelen, 
werden ook deze met talrijke slooten en kanalen door- 
kruist, die, oostwaarts met de stads grachten en west- 
waarts met de rivier Ankee, in onmiddelijke gemeenschap 
stonden. 
Dan, welke waren de gevolgen van dit grachtenstelsel ? 
=== De Tjiliwong, bij hare intrede in de stad, hare wate- 
ren nog met kracht voortstuwende, moest wel een ge- 
deelte daarvan aan de grachten afstaan, werd aanmerkelijk 
in hare kracht gebroken, was niet meer vermogende de 
door haren vroeger sterken stroom medegevoerde onoplos- 
bare deelen tot in zee voorttestuwen, en zette dezelve 
reeds in de grachten af ‚of liet dezelve aan den mond der 
rivier vallen, om de zich daar bevindende bank nog te 
verhoogen en te vergrooten.--- De schoone, snelvlietende 
_ Tjiliwong werd alzoo terug gebragt tot een’ nietigen stroom , 
die de stad, in plaats van te zuiveren , door zijne praeci- 
pitaten in de grachten, en derzelver daaruit voortvloeijen- 
de ondiepte en onzuiverheid, groot nadeel aanbragt. (1) 
(1) Voeg hierbij de „ negen uuren bloemen” uit de, door de 
