(10 ) 
der grachten (1) en het verlengen der haven telkens moes- 
ten worden herhaald. 
Onder zulks ongunstige verhoudingen, kon het ook niet 
wel anders, of ziekten en sterfte heerschten schrikwekkend 
binnen Batavia’s muren en de doodenlijsten doen ons iĳjzen 
over de duizenden, die er de slagtoffers van werden. (2) 
De stad zelve was echter overigens niet bekrompen ge- 
bouwd. Destraten waren breed en ruim en sneden elkander 
met regte hoeken. De huizen zelve, hoezeer aaneen staan- 
(a) Dit uitbaggeren moest om de twee maanden geschieden, 
wilde men de grachten bevaarbaar houden. 
(2) Van 1759 tot en met 1778 zijn in en rondom de stad 
745254 menschen begraven, niet mede gerekend de verder land- 
waarts liggende kampongs , waar ieder de dooden op eigen grond 
begroef. De bevolking zou volgens eene onnaauwkeurige telling 
in die tijden ruim r2o,ooo bedragen hebben. Zie: Doodenlijsten 
van de stad Batavia van 1759— 1778. — Verh. van het Batav 
Gen. Dl. II. p. 378, 379. — Het gemiddeld getal sterfgevallen 
jaarlijks bedroeg dus ruim 3,700. Waarlijk geen groot verschil 
met de tegenwoordige sterfte-verhouding van Amsterdam. Wij 
moeten echter opmerken, dat de oudere opgaven volstrekt geen 
vertrouwen verdienen, daar zij zich ten sterkste tegenspreken. 
Ten bewijze daarvoor gelieve men slechts Raffles History of Java 
openteslaan, Vol. II. Append. A. Tab. IL. en IL. Wij vinden 
daar in Tab. II. voor het jaar 1751 een getal van niet minder 
dan 58,605 dooden, terwijl op Tab. I. aangeteekend staat, dat 
er in datzelfde jaar van de Europeanen en Inlanders 2781 zouden 
zijn gestorven, zoodat men 58,605 minus 2781 == 55,824 dier 
sterfgevallen als van Chinezen etc. zou moeten beschouwen. 
Volgens Tab. II. zouden er van 1730—1749 , dus in 20 jaren 
tijds, 967,764 menschen zijn gestorven, hetwelk eene gemiddelde 
sterfte zou geven ven 48,398 voor elk jaar!!! Indien deze op- 
gave numeriek waar is, moet ze waarschijnlijk van de geheele 
toenmalige landstreek Batavia worden verstaan. 
