(12) 
De lijken der Europeanen werden in den boezem der 
stad, die der Chinezen nabij dezelve ter wederzijde van 
den weg van Jacatra begraven (1). Nieuwe en vermogende 
oorzaak voor de geboorte van nieuwe ziekten, voor de 
vernietiging van vele menschen levens ! ! 
Wij zien dus, dat de van natuur ongunstige gesteldheid 
der stad, nog grootelijks is verhoogd door der menschen 
onverstand. 
„Eindelijk evenwel begon men intezien, hoezeer men had 
gedwaald. (2) Men begon het nadeelige van het grachten- 
stelsel te beseffen en men liet er eenige van dempen , om 
de rivier een’ krachtiger loop te verzekeren. Men begon 
te begrijpen, dat vele moerassen en onbebouwde rijstvelden 
in den omtrek, tot nut zouden kunnen worden aangewend 
en men liet ze daarom ophoogen en bebouwen. Men over- 
tuigde zich, dat de nabijheid der graven, vooral der Chi- 
neesche , die bovendien nog in een’ moerassigen grond la- 
gen , noodlottige gevolgen na zich sleepte en er werd daarom 
bevolen , dat de begrafenissen op verder van de stad ver- 
wijderde plaatsen zouden geschieden. Men besefte einde- 
lijk, dat men, om de telkens noodzakelijke verlengingen 
der havenhoofden te voorkomen, een anderen weg moest 
inslaan en men gaf daarom, hoezeer eerst in de laatste tij- 
(1) Die der slaven op de slaven-begraafplaatsen en die der In- 
landers achter hunne Kampongs. 
(2) D. van Hogendorp deed, op het einde der vorige eeuw , 
de voornaamste middelen kennen om Batavia’s atmospheer te ver- 
beteren. Zie zijn: Berigt van den tegenwoordigen toestand der 
Bataafsche bezittingen in O. I. enz. pg. 128.-—- Reeds vroeger 
echter had men aangevangen, vele ziektemakende oorzaken weg- 
teruimen. In het jaar 1753 was der Regering een verslag over 
die oorzaken ingediend , waarschijnlijk geprovoceerd door de ver- 
woestende koortsen, die toenmaals Batavia’s bevolking teisterden. 
Zie Raffles Hist. of Java vol. II. App. A. pg- 7- 
