(23 ) 
Na in algemeene trekken de plaatselijke gesteldheid van 
Batavia te hebben aangegeven, zullen wij nog een’ geog- 
nostischen blik op dit terrein terugwerpen, alvorens wij 
tot verdere beschouwingen overgaan. 
Wij hebben gezien, dat naar mate wij ons verder van 
de zee verwijderden , ook de bodem zich allengs verhief, 
vaster en minder moerassig werd , en dat deze verander- 
ing in naauw verband stond met de locale gezondheid. 
Welke echter is de geaardheid des bodems? Á priori laat 
‚ dezelve zich reeds gissen, wanneer wij slechts de geologi- 
sche gesteldheid van Java in het oog houden, Want dan 
zullen wij ‘beseffen , dat juist de geaardheid van Java’s 
bergen de voorwaarden bezit, waaruit eene bijzondere 
vruchtbaarheid des bodems moet voortvloeijen. Door den 
invloed der atmosphaerilien ontleed, losgescheurd en langs 
der bergen helling in de valleijen en laagten afgevoerd, 
bekleedt de vroegere oppervlakte der bergen , thans der- 
zelver voet tot daar waar vroeger de zee stond. Ook de 
alluvie-bodem is dus van vulkanischen oorsprong, en door 
de tijden in deszelfs bestanddeelen ontleed en gewijzigd, 
door de tijden ook meerder of minder bezwangerd met de 
overblijfselen van planten en dieren, om er eene aarde 
uit te vormen, die, door toenemenden rijkdom aan humus, 
eene toenemende vruchthaarheid verkreeg. Al naar mate 
de plantenwereld tijd heeft gehad zich te ontwikkelen, en 
in hare evolutie begunstigd werd door genoegzamen rijk- 
dom aan water, bood zij, door het klimaat bovendien nog 
ondersteund ‚, duizendvoudig en weelderig hare rijke vor- 
men aan, om, na elken ondergang eener generatie, den 
grond met nieuwen humus te bedeelen, en deszelfs pro- 
ductieve kracht te doen toenemen. 
Batavia’s grondgebied, als van eene nog zoo nieuwe 
vorming zijnde, kan daarom niet gelijk gesteld worden 
met de valleijen van Java, waar sedert eeuwen die ontbin- 
