(33 ) 
eene sterk negatieve verhouding der lucht-electriciteit; 
eene rijke gehalte der lucht aan microscopische organismen 
en organische deeltjes ; eene steeds voortdurende bezwange- 
ring der lucht met de bovengenoemde, zich uit de moerassen 
ontwikkelende gassoorten; dit alles zamengenomen , schijnt 
ons toe, bij gegeven preedispositie van het ligchaam , wel- 
ke zich trouwens hier uit den aard der zaak spoedig ont- 
wikkelt, deleteer genoeg te kunnen werken , om de bloed- 
menging en het bloedleven verderfelijk te wijzigen en hier- 
na dien noodlottigen invloed op het buikzenuwknoopen- 
stelsel uitteoefenen, waardoor die rei van ziekten wordt 
voortgebragt, welke men met den naam van tusschenpoo- 
zende-, galachtige zenuw-, rotkoortsen enz. , bestempelt; 
ziekten die onderling in eene naauwe verwantschap staan 
en ook met vele andere ziekten, waarbij de veneuse bloed- 
erasis sterk is geprononceerd (1), eene naauwere affiniteit 
bezitten, dan men wel algemeen pleegt aantenemen. 
Wat wij hier van Batavia’s omstreken zeggen, is ook 
waar, ten opzigte van de meeste moerassige streken, zoo 
wel binnen als buiten de keerkringen. Echter, kan de ge 
steldheid des bodems de productie der effluvien merkbaar 
wijzigen, derzelver schadelijkheid verminderen of doen 
toenemen , derzelver quantitatieve evolutie gunstiger zijn 
of meer beperken ; de temperatuur der lucht kan dezelfde 
qualitatieve en quantitatieve verhoudingen bepalen; de 
meerdere of mindere hoogte des terreins en deszelfs.meer- 
dere of mindere nabijheid bij de zee kan op den aard der 
efiluvien invloed hebben. 
(a) Geele koorts, Cholera Asiatica, Pest, sommige Dysente- - 
rien. Zie hierover M. Geigel. Untersuchungen über Entstehung 
des Krankheitsgenius etc. Wurtzb. 1840. 80 p. 322 === 480. 
Des schrijvers eenzijdige theorien maken wij echter niet tot de 
onze. 
3 
