(35 ) 
vien der eersten verspreiden zich in een’ meer digten toe- 
stand over de oude stad of over de reede, en de onder- 
vinding bewijst het, dat de koortsen, die zich in de oude 
stad en op de kort onder den wal geankerde schepen ver- 
toonen , een veel ernstiger karakter dragen en eene ster- 
kere neiging tot tijpheuse verschijnselen bezitten , dân die, 
welke in en om de nieuwe stad zich voordoen. In het 
groot Hospitaal te Weltevreden zien wij er dagelijks ver- 
der de bêwijzen van. 
Er zijn altijd vele lijders onder behandeling, die door 
de hier endemische koortsen zijn aangetast. Het garnizoen 
te Weltevreden gekazerneerd, levert er de meesten van, 
doch het is opmerkelijk , dat slechts zelden van deze pa- 
tienten bezwijken. Veel al beperken deze koortsen zich 
tot de symptomen eener intermittens tertiana of quotidia- 
na; zeldzamer ontwikkelen zij zich tot eene nervosa, bi- 
lioso nervosa of tot volkomen’ typhus. Hetzelfde Hospi- 
taal levert de treurigste voorbeelden op, van de schepe- 
lingen , die nog altijd in groot aantal de slagtoffers wor- 
den van de ongezondheid der reede en der oude stad, en 
hoezeer wij overtuigd zijn, dat nog andere gewigtige oor- 
zaken daartoe bijdragen, zijn wij van meening, dat de 
zoutwater - moerassen hierbij eene vermogenderol spelen. 
Uit hetgeen wij geognostisch van Batavia hebben ge- 
zegd, zal voorts blijken, wat men van gasuitstooting uit 
den ziet moerassigen grond hebbe te denken. De laag 
plantenaarde alleen , kan eenige dampen en gassen ontwik- 
kelen , wanneer zij na regens door der warmte invloed 
wordt uitgedroogd. Maar deze brengen wel geene hoogere 
schadelijkheid der lucht te weeg , dan door hare vochtge- 
de poelen als het ware in een’ rijken bloementuin herscheppen 
en eene niet onliefelijke geur verspreiden, die in sterke tegenstelling 
staat met de gewone moeraslucht. 
