(36 ) 
halte te doen toenemen. Aan den anderen kant absorbeert 
de plantenaarde veel dampkringslucht, maar zulks kan 
slechts de luchtstrooming bevorderen en althans der gezond- 
heid niet nadeelig zijn. De onder de plantenaarde liggende 
lagen van klei en zand, kunnen evenmin op de gesteldheid 
des atfmospheers nocief influeren , en wij moeten dus posi- 
tief optreden, tegen het wel eens geüit gevoelen, dat 
Batavia’s dampkring met vulkanische uitwasemingen zou 
zijn besmet en vooral daardoor zoo ongezond zou &ijn. De 
bodem ontwikkelt ze niet, en indien zij al op onmetelijke 
diepte onder denzelven worden gevormd, de bodem laat 
ze niet door. De dampen der vuurbergen (1) kunnen hier 
volstrekt niet in aanmerking komen, want derzelver af- 
stand van de kust is hier te groot en de bergbewoners le- 
ven er niet minder gezond om. 
Evenwel , wij gevoelen ons gedrongen, hier speciaal op- 
merkzaam te maken op den invloed der aardbevingen op 
de gezondheid. Het gevoelen, dat deze binnenaardsche 
werkingen steeds meerdere ziekten ten gevolge hebben, is _ 
vrij algemeen bij de volken doorgedrongen. De ondervin- 
ding zal ze waarschijnlijk daartoe hebben geleid (2); het 
bijgloof zal ze in hunne meening hebben versterkt. De 
Javaan of Maleijer , die dikwerf getuige is van deze crisen 
van het aardleven , schrijft ze toe aan de verbolgenheid van 
den Magtige , van den Orang Koewasa, die menschen-offers 
eischt ter bevrediging. De inboorlingen bevestigen dan ook 
algemeen, dat de sterfte na aardschuddingen grooter wordt. 
Wij zijn in de gelegenheid geweest, in de maanden Mei en 
(1) Zwavelzure dampen en zwavelwaterstofgas zouden voorna: 
melijk de Javasche vulkanen kenschetsen. De Gedeh ontwikkelt 
voortdurend zwaveldampen uit deszelfs krater. f 
(2) Wij vinden althans gemeld, dat na vele aardbevingen in 
deze gewesten grootere sterfte is gevolgd. 
