(64) 
tuur op de phijsische en commercieele subsistentie van Ko: 
lonie en Moederland van belangrijken invloed ,- een groot 
gedeelte van Java’s rijkdom uitmaken. 
Van deze planten is de Rijst (Oryza sativa L.) met hare 
buitengemeen talrijke varieteiten (1) wel de merkwaardigste. 
De voordeelen bezittende van het brood, bezit de Rijst 
deszelfs nadeelen niet.--- Voedselrijk en ligt verteerbaar , 
beantwoordt zij ten volle aan de vereischten die de voed 
selstoffen in deze gewesten behooren te bezitten.--- Niette- 
min is zij in vroeger en later tijden veroordeeld , als scha- 
delijk werkende op de maag , oogen en hersenen, en hoe- 
zeer dat vooroordeel reeds bij velen is opgeheven, is het 
niet overbodig bij te dragen tot deszelfs volkomen uitroe- 
jing. Bontius, die in ruime mate deelde in de vooroor- 
deelen en bijgeloovigheden zijns tijds, waarvan de bewij- 
zen talrijk zijn in zijne schriften, beschouwde de rijst, 
warm genuttigd , als nadeelig werkende op geheel het ze- 
nuwstelsel , en beweert dat zij aldus blindheid heeft ver- 
oorzaakt (2). Men geloove niet aan dit sprookje, dat se- 
dert door duizende tongen is herhaald. Wel is het waar, 
wat Bontius insgelijks verhaalt, dat de Javanen en Malei- 
jers slechts hoogst zelden zich met warme rijst zullen spij- 
zigen ; evenzeer is het waar, dat zij aan het blindmakend 
vermogen der rijst gelooven, maar de gezegden der zoo 
ligt en zoo bijgeloovige inlanders, kunnen ons hier geens- 
zins tot borg strekken voor de waarheid der zaak; en, 
(1) Over de kultuur en de varieteiten der rijst, zoo min als 
over die van meerdere later te noemen kultuurplanten , mogen wij 
hier uitwijden. In de Verhandelingen van het Bat. Gen. v. Kun- 
sten en Wetenschappen, in de Nederlandsche Hermes en in het Tijd- 
schrift voor Neêrlands Indie, kan men daaromtrent belangrijke en 
onbelangrijke mededeelingen vinden. 
(2) Bontius 1. cit. Dialog. III. pag. 7. 
