\ 
IETS 
OVER KOOLZUURHOUDENDE BRONNEN OP DE LANDES 
TJITAIJAM EN SAWANGAN. 
p 3 ® . 
‚Tijdens een verblijf van eenige dagen op het landgoed 
Tjitaijam of Pondokh Terong (28 palen Zuid-zuid-westelijk 
van Batavia, langs den Westerweg naar Buitenzorg, 
ongeveer 450-500 voeten boven de zeevlakte) bezocht ik 
eenige koolzuurhoudende bronnen, welke nabij de kalk- 
branderij van Zjitaiam op de grenzen van dit land en van 
‚het land Sawangan zijn gelegen. 
De bodem, elders op gezegd landgoed , uit eene humusrijke, 
veel ijzeroxijde houdende kleiaarde bestaande , is in de onmid- 
delijke omstreken dezer bronnen rotsachtig , draagt eene veel 
minder rijke vegetatie ‚ en bestaat voornamelijk uit kalkgrond. 
Een der bronnen bevindt zich slechts op eenige roeden 
afstands van gezegde kalkbranderij , nabij een takje van de 
kali Passangrahan, en ontspringt in een beekje van on- 
geveer 20 voeten omvang, in welks middelpunt de wel zich 
door aanhoudende opborreling en ontwikkeling van kool- 
zuurgas te kennen geeft. Het beekje was tijdens Mijn bezoek 
met troebel water gevuld, hetwelk op een’ zeer modderigen 
bodem rustte, een weinig ziltig was, doch overigens geen’ 
bijzonderen smaak of reuk bezat. Daar de west-moesson ‘nog 
_ heerschte en de vorige dagen zeer veel regen gevallen was, be- 
vatte het beekje zeer veel regenwater , hetwelk de eigenschap- 
pen van het welwater próoteldails onherkenbaar deed zijn. 
Eenige honderd schreden westelijker, en reeds op het 
land Sawangan, bevinden zich echter veel belangrijker 
wellen , wier water zelfs in den regentijd in vrij zuiveren toe- 
stand kan verzameld worden , vermits zij zich niet gelijk de 
eerste in ander water openen, maar onmiddelijk boven de 
oppervlakte des bodems. Zij liggen in eene lagere sawah-vlak- 
il 10 
