C 268 
kiet diengien en sakiet pannas zijn bij hen de twee hoofd- 
begrippen en het wezen hunner praktijk bestaat in het toe- 
dienen van verhittende geneesmiddelen tegen het eerste, 
van verkoelende tegen het laatste. Voorts verdeelen zij, 
en ook de meer kundigen onder hen, de ziekten naar de 
plaats des ligchaams waar de lijders de meeste pijn gevoe- 
len, in Hoofd-, Borst-, Rug-, Buik-, Arm- en Beenziek- 
ten; alsmede in Huid-, Oog- en Oorziekten. Hunne kuur 
tegen dezelve is volstrekt symptomatisch. Van organische 
veranderingen en dynamische ziekten (Plastosen en Neuro- 
sen) hebben zij geen het minste denkbeeld. Van Crisen 
evenmin, hoezeer zij dikwerf een overvloedig zweet trach- 
ten te produceren, waarmede zij gelooven de ziekte te ver- 
wijderen, of sommige gezwellen als afleiders van schadelijke 
stoffen beschouwen. De duivel speelt eene groote rol in 
hunne ziekten. Waar deze zich volgens hen in het lig- 
chaam bevindt, moet hij door krachtiger middelen verdre- 
ven worden en alsdan zijn bezweringen en het bewaren en 
doorslikken van met bezweringen beschreven papier van 
buitengemeene werking. 
Sommige Chineesche artsen te Batavia bezitten talrijke 
geneeskundige werken. Enkele dezelve handelen over na- 
tuurlijke geschiedenis en materies medica, zooals onder an- 
deren hun boek: Poen-tjo-jih-fong, waarin zich honder- 
den figuren bevinden van dieren, planten en mineralen, 
welke, hoezeer in de hoofdtrekken generisch vrij wel her- 
kenbaar , echter zoo allergrofst zijn, dat zij ons den tijd 
van den Spieghel Historizel herinnerden , toen de Europeesche 
xylographie op ongeveer dezelfde hoogte stond, als de se- 
dert eeuwen stationaire der Chinezen nog heden. Andere 
hunner werken zijn gewijd aan Huidziekten (waaronder zij 
ook de zweeren en wonden brengen), aan de ziekten der 
vrouwen en kinderen enz. Later zullen wij op deze wer- 
ken nog terugkomen. 
