( 103 ) 



fiii aardbevingen waargenomen worden en epidemische ziek- 

 ten niet zelden daarop volgen. In gewesten , welke dik- 

 werf door aardbevingen geteisterd worden , heeft gewoon- 

 lijk deze uitwerking plaats. Bijzondere oorzaken zijn on- 

 geregelde leefwijze , vermoeijenissen , uitputting vooral door 

 excessen in den coitus ; werken, loopen of zich ophouden 

 in de zon gedurende de hitte van den dag (waarom para- 

 des , militaire wandelingen en exercitien of vroeg 's mor- 

 freus of des avonds voor den ondergang der zon behooren 

 plaats te hebben). Personen, welke zich in dit opzigt 

 meer in acht kunnen nemen, blijven dikwijls vrij van de 

 koorts. Ongeregelde leefwijze in spijs en drank, het mis- 

 bruik van den sagoweer, waaraan zoowel inboorlingen als 

 vele Europeanen verslaafd zijn , arak en opium zijn even 

 nadeelig. Yruchteu zijn hier meer of min schadelijk voor 

 de o^ezondheid. Sommige, welke in andere landen met 

 voordeel genuttigd worden , zijn hier nadeelig. Doeriean 

 en Nangka veroorzaken koorts , ook sommige Pisangs , 

 Laugzab , Ramboetan , Ananas. Door sterke ontwikkeling 

 van gassoorten verzwakken zij nog meer het buikzenuwstel- 

 sel en ingevolge daarvan ook de ingewanden. Gevaarlijk 

 is het drinken van water kort voor of na het genot van 

 vruchten. Even schadelijk zijn alle zuren , vetten , scher- 

 pe spijzen, Engelsche en Fransche provisieu, augurkjes in 

 houtazijn enz. enz. Overlading van maag en ingewanden 

 veroorzaakt eeae ziekelijke prikkelbaarheid en afscheiding 

 van slijm in de darmen , welke tot het ontstaan van wor- 

 men aanleiding geven , waaraan te Amhoina niet alleen 

 kinderen maar ook volwassenen lijden en welke de koorts 

 zoo hardnekkig maken, dat zij enkel door ■ anthelmintica 

 kan genezen worden. De door wormziekte gecompliceerde 

 koorts vordert eene eigene beha/ideling. Kinderen lijden 

 daai'aan vrij algemeen; ook de Javanen. Gelukkig zijn het 

 nüuder gevaarlijke soorten ; gewoonlijk Ascaris lumbricoi- 



