( ^^^ ) 



Deze gelegefiheidgevende oorzaak bestaat, gelijk ik 

 reeds verscheidene malen aanmerkte in de moeiasachlige 

 (?Red.) smetstof (efïluvium paludosum) , welks aanwezen 

 door niemand, die des avonds of des morgens vroeg de stad , 

 het strand of de reede bezocht heeft in twijfel zal wor- 

 den geti okken , wordende dezelve alsdan , b. v. door den 

 reuk (I) onmiskenbaar waargenomen (2). 



(i ) Is het het miasma dat dien reuk verspreidt , of zijn het niet 

 veeleer de zich bij de rotting ontwikkelende gassoorten! ! Red. 



(2) Intusschen wil ik hiermede volstrekt niet beweren , dat al- 

 leen de uitwasemingen der moerassen deze en dergelijke 

 koortsen kunnen te weeg brengen. Verschillende met deze efflu- 

 via min of meer verwante uitdampingen kunnen dezelve veroorza- 

 ken. Zoo lezen wij in de tweede door L a n c i s i u s (De 

 noxiis paludum effluviis eorumque remediis) be- 

 schrevene epidemie : dat zij ontstond op eene gezond gelegene 

 Cdns niet moerassige) plaats , doordien de dampkring door uit- 

 wasemingen van in bakken of groeven te verweeking liggende hennep 

 besmet was. De vijfde door den zelfden schrijver beschrevene epide- 

 mie was ontstaan , doordien de atmospheer besmet was door uitdam- 

 pingen van water , waarin vlas werd geweekt. In het jaar 1 843 behan- 

 delde ik in de bovenlanden van Samarang den Heer S . . , . aan de- 

 zelfde koorts, op eene plaats, waar aan eigenlijke moerasuitdampingen 

 niet te denken was. De koorts was hier ontstaan , door dien de lijder ? 

 op een koffijland wonende , nabij zijne woning eenige vierkante 

 bakken had , waarin de koffij ter verdere behandeling gemacereerd 

 werd ; des nachts toevallig opgestaan zijnde , ging hij naar deze 

 bakken omzien , werd daarbijstaande , door den stank , die er 

 uit ontwikkelde , getroffen en keerde ongesteld naar huis terug. 

 Den V olgenden dag kreeg hij eene koorts , welke met de zooge- 

 naamde Bataviasche geheel en al in verschijnselen overeenkwam 

 en ook voor dezelfde geneeswijze week. Zoo is het ook eene be- 

 kende zaak , dat dergelijke koortsen dikwijls na aardbevingen enz. 

 ontstaan, in landen, waar zij te voren nimmer heerschende waren. 



