( 406 ) 



ger mei een minder belangrijk meestal kleverig zweet be- 

 dekt. Hierbij klage/» de lijders nog over pijn en devola- 

 tio in de ledematen , en verre weg de meeslen over 

 slapeloosheid , welke hun zeer hindeilijk is. 



Deze verschijnselen worden bijna alle in meerdere of 

 mindere male, bij eiken lijder bestendig waargenomen. 



De brakingen , de pijn in de praecordia en de benaauwd- 

 heid zijn het sterkste in het eerste tijdperk van den koorts- 

 aanval : zij verminderen later wel eenigzins , doch is de 

 lijder ook in de volgende tijdpeiken van het koortsacces 

 daarvan niet bevrijd; en in het tweede tijdperk nemen 

 vooral de hoofdpijn en de deliria vaak zeer slerk toe (I). 



Qi) Dat deze verschijnselen niet alleen aan de te Batavia 

 voorkomende koortsen eigen zijn , blijkt ttn duidelijkste uit de 

 verschillende schrijvers , welke over epidemische en endemische 

 tusschcnpoozende koortsen geschreven hebben , en welke te veel 

 bekend zijn om hunne namen hier te noemen In het 4e supple- 

 mentdeel, 4e stuk, van het door de H.H. M o 1 1 en van E 1 d i k 

 uitgegeven Tijdschrift, jaargang 1836, pag. 332 wordt de ge- 

 schiedenis eener door Dr. Stumt te Berlijn waargenomene 

 ziekte aangetroffen ( overgenomen uit de Med. Zeitung v. d . 

 Verein für Heilk. in Preussen) welke ik , om de treffende gelij- 

 kenis der verschijnselen, met die van de onderhavige koorts niet 

 kan nalaten hier gedeeltelijk over te schrijven. „Een sterke 

 „grenadier van 20 jaren werd met alle verschijnselen van de meest 

 „acute gastritis en enteritis in het lazaret van het iste Re- 

 „gement garde, te Potsdam, opgenomen op eenen tijd, toen tus- 

 3,schenpoozende koortsen aldaar aan de orde van den dag waren. 

 „De ziekte had denzelfden morgen , na eene plotselinge verkoeling 

 „bij verhit ligchaam , met eene korte koude begonnen , en leverde 

 ^,nu eene zuiverheid van alle ontstekingachtige sijmptomata op, 

 „hoedanige ik naderhand in deze ziekte zelf nooit weder gezien 

 „heb. De opgezette gespannen onderbuik en vooral de maagstreek, 

 „waren zoo gevoelig , dat de lijder noch de geringste drukking met 



