( 539 ) 



geusurpeerd gezag verzekerd zouden kunnen zijn. Echte 

 machiavellistische begrippen, alle het bijgeloof versterkende 

 middelen werden tot bereiking van hun doel aangewend 

 of van toepassing gebragt. Zoo werd dan ook tijdens eene 

 pokkenepidemie , de verfoeijelijke van oudsher bestaan 

 hebbende gewoonte , om den poklijder als eenen door het 

 Opperwezen gestrafte te schuwen en volkomen aan zijn 

 lot over te laten , door hen niet weggeredeneerd , maar 

 integendeel beweerd , dat het nuttig en Gode aangenaam 

 zoude wezen, om deze verfoeijelijke gewoonte tevens op de 

 huisgenooton van den zieke van toepassing te maken. 



Kunnen onze zedelijke invloeden bij den Maleijer wortel 

 schieten en alzoo de verkeerde indrukken , welke het po- 

 litiek sijsteem der Padaries hebben onderhouden , verdron- 

 gen worden, dan is het zonder twijfel, dat de hier boven- 

 genoemde verderfelijke gebruiken eenmaal zullen vervallen. 

 Ik mag zulks des te meer vooronderstellen , daar het mij 

 in het geheugen ligt, dat de Maleijer, men moge overigens 

 over hem oordeelen, hoe men wil, bij een bepaald en hoog 

 vertrouwen op, ook achting voor meerdere kunde bezit, 

 gepaard met leerzucht en veel aanleg tot het verkrijgen 

 van betere hoedanigheden. 



Toen het tooneel des oorlogs daar ter plaatse allerlei 

 eigenaardigheden vertoonde, waren de ziekten en con- 

 stitutiën , waarover ik hierboven met weinige woorden 

 heb gesproken , ook de heerschende. Men zocht de oor- 

 zaken in de groote vermoeijenissen , waaraan de soldaat 

 dag en nacht onderworpen was , in verband met slechte 

 huisvesting , voeding , kommer , enz. Toen deze ver- 

 meende oorzaken evenwel verminderden en toch de ziek- 

 ten bij voortduring bleven woeden , ook de evenredig- 

 heid van dezelve niet met het getal der garnizoen hou- 

 dende militairen overeen te brengen was, — toen werd 

 eerst de gedachte ergens anders geleid. Dezelve viel dan 



