( 605 ) 



heeft witte kleiaarde en zwavel uitgeworpen , waarvan 

 het uitloopende water zeer ongezond is , vooral de spruit 

 Seloessem , loopende in de rivier Tikala. Beneden deze 

 spruit werd langen tijd eene groote sterfte waargenomen 

 om welke rede ook twee negorijen geheel moesten verlaten 

 worden. Boven Seloessem , in het dorp Sawangan 

 sterven weinig menschen ; dus moet men vooronder- 

 stellen , dat het riviertje Seloessem eenen nadeeligen 

 invloed op de gezondheid uitoefent. 



Eene kleine schets van den grond der Minahassa was 

 noodzakelijk , om tot de bronnen te gerakea , welker 

 water in menigte in eenen warmen en kokenden toestand 

 opwelt. Deze borrelende bronnen hebbeu zekerlijk hare 

 warmte gekregen van de diep onder haar zich bevindende 

 rotsen , welke door het nog altijd werkzame onderaardsche 

 vuur in eenen heeten toestand worden gehouden, en daar- 

 door staat ook zekerlijk de warmtegraad van deze 

 met dien van den ongelijk afgekoelden grond in het 

 naauwste verband , hetgeen ook geheel overeenkomt met 

 de door mij genomene proef, welke hier onder wordt 

 aangegeven. 



Temperatuur van de atmospheer 19° B. , van het water 

 39° B.. 



Het water is vrij helder en kleurloos , heeft eenen 

 cenigzins flaauwen smaak en eenen zwavelreuk , en ont- 

 wikkelt eene menigte luchtbellen. De grond is min of 

 meer slijk achtig. 



De Negorij Passo is naar het aantal zielen als de tweede 

 plaats van het district Kalcas te beschouwen en aan het 

 bestuur van den Besident van Menado onderworpen. 



Passo ligt in de bovenlanden aan het meer van Tondano, 



op eene hoogte van ruim 2400 rhijnlandsche voeten boven 



de oppervlakte der zee aan den grooten weg tusschen de 



negorijen Rombohen en Kalcas in eene hoefvormig in- 



3 e J. 4 e AFLKV. 39. 



