J56 



hel oriilprrigl in de natuurlijke geschiedenis in da 

 jeugd moei aanvangen. « fVo diese aus Zwnng 

 soll gelernl werden , wird sie eine Leclion, 

 für die Tage des Examens , tvo diess aus 

 Jugendiiebe geschieht verbleibl sie ein, Ver- 

 miii-hlniss für das Leiten " S. 39. 



Wanneer wij de beoefening der natuurlijke ge- 

 schiedenis als opvoedings- en beschavingsmiddel 

 wilden aanprijzen , het zou vooral zijn, omdat zij 

 de zinnen scherpt en het waarnemingsvermogrfi 

 versterkt door aanschouwing. Onze opvoeding 

 is bijkans uitsluitend philologisch - hislorisck. 

 Daardoor geraken velen in hel begrip , dat stude- 

 ren niet anders is dan leeren. De oordeelskracht 

 kan niet beter gewekt en geoefend worden dan 

 door de levendige aanschouwing , en de natuur 

 levert daartoe in hare voortbrengselen eeue onuit- 

 pulbare bron , om hier verschil , ginds weder ge- 

 lijkvormigheid en verwantschap te leeren opmer- 

 ken. Eerst dan zal onze opvoeding natuurlijker 

 worden , wanneer men dat meer algemeen leerl 

 inzien. Wanneer het waar is , dat wij voor het 

 leven leeren moeten en niet voor de school , dan 

 komt het toch ook vooral op oordcel a<in ; zonder 

 dat is de grootste geleerdheid slechts ballast, die 

 men ongebruikt met zich sleept. Kakt heeft dat 

 zeer vvuui geschilderd : « Ein Arzl , ein Richter 

 oder ein Staatskundiger kann viele schone patlio- 

 logischc . juristische oder politische Rcgein im 

 Kopfe habcn , im dcm Grade dass er selbst ein 

 gründlicher Lelner werden kann und wird den- 



