De theoria coloris corporum specifïei. 5 



Sunt nimirum in rem adhibenda duo corpoi-a, quae diverses habeant caloris gradus 

 datos, quaeque, salva indole, communem temperaturam sustinere possint, neque ex sola com- 

 mixtione incalescant vel refrigescant. 



Circa gradus singulorum explorandos nulla fere difficultas obvenit; poterit enim ex. 

 gr. unum eorum exponi aëri libero, alterum liquido calefacto includi, et utrobique gradus 

 therraometri innotescere. At vero in detegendo gradu caloris, quem corpora eadem commixta 

 contineant, res difficultate non caret. Cum enim in puncto temporis non absolvatur com- 

 mixtio, sed interdum aut notabilis quantitas caloris sub mixtionis actu dissipetur, aut novum 

 ex aëre ambiente eidem accédât incrementum; necessaria erit correctio gradus thermometri 

 post completam mixtionem sese prodentis c). 



Praeterea vas illud, in quo commixtio materiarum peragitur, suum non potest non 

 habere gradum caloris, qui tanto magis turbåt calorem mixtorum, quanto major est massa 

 corporis vasis. Alii quidem, quantum percepi, ut sensibilem hinc oriundum errorem evitarent, 

 tenuissima, quam fieri potuit, atque exilia vasa, simulque majores corporum exarainandorum 

 massas adhibuerunt. Attamen cum res sit nimis delicata, arte etiam hoc incommodum su- 

 perandum fuit. Itaque, instituto separatim examine, explorandum erat, quanta ex calore 

 vasis oriretur mutatio caloris massae infundendae, quo sic error ex hoc incommodo prorepens, 

 facta correctione, evitaretur. Calculum autem hune in modum subduxi: sit ô gradus caloris 

 vasis examinandi, A pondus liquidi, quod in usum examinis adhibetur, ejusdemque gradus 

 caloris «. Sit porro r gradus caloris vasis et liquidi, post factam infusionem, communis: sit 

 denique D pondus homogenei hquidi, quod, praeditum gradu caloris ^, intelligatur, liquido 

 A immixtum, itidem efficere gradum caloris communem ^. Hinc, cum quantitates calorum, 

 ex ponderibus in gradus calorum ductis, aestimandae ante et post mixtionem aequentur; 



habetur D = ^ — ; unde coUigitur eam esse potentiam vasis ad alterandum calorem ma- 



ce — - y 



teriei cùjuscunque immissae, quae erit adhibiti liquidi ponderis A- „ , si hoc habeat gra- 

 dum caloris vasis, atque datae isti materiae, absque usu vasis, conjungi fingatur d). 



c) Post Nbwtonum, Lambertum aliosque haud equidem latet ratio rigidior mathematica talem 

 hiinc gradum corrigendi. At vero calculus intricatus in re nostra haud necessarius fuit, dum sufficientem 

 exactitudinem alio faciliore modo attingere licuit. 



Ubi enim nec nimis calore differunt materia examinanda atque aër ambiens, nec diutius, quam per 

 aliquot minuta prima, tota durât operatio, sine ullo erroris periculo aequabilis supponi potest transitus 

 caloris. Commissis itaque in unum materiis examinandis, quolibet minuto primo notavi gradum caloris quem 

 jndicabat thermometrum immersum; omnem massam interea circumagens. Cum deinde, per singula temporis 

 minuta, aequaliter descendere vel ascendere observaretur hydrargyrus thermometri, ex hoc intellexi peractam 

 fuisse caloris inter materias distributionem. Cognito vero simul, pro quolibet minuto, incremento vel décré- 

 mente caloris, facile colligi poterat, quantum observatis gradibus subtrahi vel addi oporteret, ut verus habe- 

 retur gradus caloris mixturae. Ubi gradus mixtorum parum admodum a calore loci differebat, allata evanuit 

 correctio. 



d) Cum non semper eveniret, ut vas a materiis immissis aequaliter impleretur ; partes vero laterum, 

 (^uae non attingebant materias injectas, minorem quoque vim in calorem horum immutandum ederent, quam 

 quae ipsis erant contiguae: ideo seorsim examinavi vasis effectus in pluribus casibus: ex. gr. cum ad tertiam, 



Tom. XXXIX. 



