12 Wissenschaft!. Abhandlungen Jon. Gadolins. 



ficum quam priusquam cuderetnr. Proinde et hoc phaenomenon comprobat, majorem in cor- 

 poribas latare ac ligatum quasi teneri calorem, in quibus majorem observare licet calorem 

 speci ficum. 



§ V. 



Ex amicissimo eorum, quae jam allata sunt, phaenomenorum consensu, vix quidquam 

 superesse videtur dubii, quin calor sensibilis, sub mutatione status sive formae corporum ob- 

 servatus, calori specifico eorundem mutato ortum debeat. Verum tarnen, in re magnae adeo 

 indaginis, merito est timendum, ne a verisimilitudine ad erroneas opiniones seducti, nubem 

 pro Junone amplectamur. Utcunque enim incerta semper, inter variantes Illustrium Yirorum 

 sententias, fuerit Ignis et Caloris theoria, plurimis tamen jani dudum adprime placet, quod- 

 libet corpus determinatam et constantem caloris ligati continere quantitatem, quae manente 

 corporis indole neque augeatur neque minuatur; hac vero mutata datam subeat mutationem o). 

 Hoc vero cum hypothesi, qua omnia caloris ligati phaenomena e calore specifico deducuntur, 

 conciliari nequit. Specificus enim calor, rationem sequens caloris sensibilis sive temperaturae. 

 quantitatem caloris constantem nequaquam sistere potest. Juvabit itaque rem propius ex 

 utraque parte examinare. 



Adeo est subtilis et sensus fugit nostros materia caloris, ut ipsam directe comprehen- 

 dere non possimus. Itaque ex analogia tales ipsi tribuimus proprietates, quales in aliis te- 

 nuioribus fluidis observare adsveti sumus. Haec vero sibi relicta in statu elastico persistere 

 noviraus, nisi aliorum connubio aliam suscipere formam cogantur; tum vero et in hquida 

 et solida corpora abire soient. Hinc aliqua sese commendat probabilitate opinio, similem 

 metaraorphosin subire materiam caloi'is; quae propterea, variis inhaerens corporibus, chemico 

 quoque connubio iisdem adsociata in variis gradibus cohaerentiam suscipere possit, eoque ipso 

 partem compositi, salva ejusdem indole, non separandam constituât. 



Multa quoque huic opinioni favere videntur phaenomena; quoties nirairum caloris 

 copia major laxari videtur e corporibus, quae minore gaiident calore specifico, minor vero ex 

 iis, quae majorem habent. Herum exemplum unum alterumve adtulisse sufficiat. 



Quod vitriolis continetur acidum, aqua superflua liberatum, vix ultra tertiani ejus, 

 qua gaudet aqua, partem continet specifici caloris; attamen ligato scatere videtur, cum, 

 alienis corporibus admixtum, magnam vim caloris ut plurimum extrudat. Ita hoc acido, sive 

 cum aqua, sive sahbus alcahnis, sive terris absorbentibus, sive corporibus phlogisticis copu- 

 lato, sensibilis semper erumpit aestus; isque saepius major ex combinatione cum corpoilbus, 

 quae minore poUent calore specifico, quam aqua, quae inter ista excellit. 



Calx usta aquae admixta fervet, majorem tamen adhuc aestum ex acidis provocat, 

 licet haec, calore specifico, aqua niultum sint inferiora. 



o) Videtur quidem Clariss. D. Crawford aliam amplexus fuisse opinionem in opere supra citato: 

 mihi vero non liquet quibus fundamentis superstruxerit, vel quousque extenderit cogitata. 



Tom. XXXIX. 



