52 Wissenschaftl. Abhandinngen Jon. Gàdolins. 



ndicium esse ponatur; non certe ad fidem pronum fuit aestum in pulvere pyrio accenso ortum, 

 diminutae ejusdem capacitati tribuendum esse. Attaraen cum nondum experimentis explorata 

 fuerit, neque nitri sicci capacitas, nee salis illius alcalini, quod per detonationem e nitro se- 

 paratur, suspicio adhuc restabat removenda, annon nitrum capacitate superius sit sale alca- 

 lino, adeo ut vel ex hac differentia intelligi possit, calorem sub detonatione oriundum inde 

 pendere. Hoc itaque indagaturi sequentia porro instituimus tentamina. 



Exp. V. Unciis 14 Tincturae tartari (s. alcoholis vini sale alcaline tartari satiati),- 

 cujus temperatura erat + 57 gr. Fahr, addebantur 14 unciae sahs alcalini tartari, ad gradus 

 185 calefactae, in vase, ejusdem cum tinctura temperaturae, cujus vis calorem cum immissis 

 communicandi ea erat, quae 0,8 unciis aquae competit. Facta mixtione prodiit temperatura 

 communis 106 graduum. Hinc, posita capacitate tincturae = 0,6 (qualem eam aliis experiment 

 tis invenerat D:r Crawford) erit capacitas salis alcalini tartari = 0,315. 



Exj). VI. Unciis 14 nitri pulverati et siccati, vasi nuper meraorato immissis, et ad 

 gradus 185,5, una cum vase calefactis, immiscebantur unciae 14 tincturae (exp. praec.) tem- 

 peratura + 55 graduum praeditae. Quo facto oriebatur temperatura communis = 94,7 , gr.; , 

 adeoque habetur valor capacitatis nitri = 0,205. . 



Plura cum his corporibus non instituimus expérimenta, cum ex hisce manifeste intelli- 

 geremus, proportiones capacitatum nitri et salis alcalini nullo modo favere Theoriae caloris 

 specifici; quippe major jam deprehendebatur capacitas salis alcalini, quae seciindum theoriam 

 minor esse deberet. Cum itaque omnium pulveris pyrii partium capacitates increscant, atque 

 temperatura simul vehementer augeatur, liquide patet, novam in scenam prodire caloris co- 

 piam, cujus praeexistentia in corpore nequaquam ex doctrina capacitatum intelligi poterat. 



§. XIX. 

 Conclusio. 



Ex iis, quae adducta sunt, luculenter patet, Theoriam Caloris specifici non modo non 

 in omnia caloris phaenomena quadrare, sed quibusdam etiam plane repugnare. 



Fateor equidem, aucta corporis capacitate, saepe diminui calorem sensibilem, et contra. 

 Neque Clarissimo Crawford refragabor, magnam esse aëris vitahs, prae plurimis ahis corpo- 

 ribus, capacitatem, adeo ut sufficere videatur producendae caloris, sub inflammatione corporum 

 prodeuntis, quantitati, nee non ei, quam animalia aërem respirantia fovenfc. Nego vero dé- 

 crémenta capacitatis esse quantitatibus caloris producti exacte proportionalia. Haec enim 

 assertio, quae mera fuit hypothesis, nonnisi per experientiam confirmanda, repugnantibus 

 phaenomenis persistere nequit. 



Quod si autem neque cum Ingeniosissimo Scheele ponere velimus, caloris materiam 

 corpus esse compositum, quod in corporibus saepius ex partibus suis generetur; neque cum 

 ahis, latere in corporibus caloris copiam chemice ligatam, reformemus tamen necesse est theo- 

 riam capacitatis corporum, quae concinnitate et simplicitate non minus, quam multorum ex- 

 peirimentorum harmonia, prae reliquis palmara praeripere videtur. ' . . 



Tom. XXXLK. 



