88 Wissenschaftl. Abhandlungen Jon. Gadolins. 



Sita esset, atque Mereurio, quem cognomine philosophici a mercurio vulgari s. hydrargyro 

 distinxerunt, a quo omnium corporum fluiditas originem duceret. Quia vero liae substantiae 

 nuilibi nudae prostiterunt, mirum non est, de natura earundem explicanda inter se dissensisse 

 Cliemicos. Maximam quidem in mercurio cognoscendo curara adhibuerunt, eo scilicet tempore 

 adhuc in metallis producendis atque transmutandis assidue laborantes. Hujus ope omnia 

 Corpora in metalla converti posse utplurimum putaverunt: in lioc quoque caussara malleabili- 

 tatis, aliarumque, quibus eminent metalla, proprietatum latere, nemini dubium fuit. Alii ita- 

 que mercurium ut ponderosissimam materiam consideraverunt, alii ut fluidissimam, raobilissi- 

 mam, immo maxime elasticam et volatilem, alii alias, nescio quas, miras ipsi adjudicarunt 

 proprietates, quae etiamsi sibi mutuo contrarias viderentur, in uno tarnen hocce corpore in- 

 veniri a multis credebantur. Immo acutissimus J. J. Beccherus, cujus infatigabili industriae 

 et assiduae naturae contemplationi acceptos retulerunt posteriores Chemie! festinatos scien- 

 tiae progressus, obscuritatis notam vitare non potuit. Tandem vero illustris inter Chemicos 

 Gr. E. Stahlius, eo semper admirandus, quod primus altissime mentibus Chemicorum infixam 

 alchymisticam stultitiam frenaverit a), et solida posuerit scientiae fundamenta, cum perspice- 

 ret, analysin metallorum longe difficilioris esse indaginis, quam ut vel solertissima ingénia 

 eandem adhuc assequi possent, in iis potissimum phaenomenis metallorum producendis per- 

 vestigandisque egregio studio occupatus fuit, quibus cogerentur mutationes suas indagatoris 

 sensibus offerre. Hie itaque cum cognovisset, metalla cum corporibus inflammabilibus apprime 

 convenire, et inflammabilem naturam, quae varia ratione omnibus adimi possit, ex uno mé- 

 tallo in alterum, e corporibus non metallicis ad metaihca, et ex his itidem ad alia non raro 

 transferri, pro evicto habuit, omnem inflammabilitatera substantiae cuidam subtilissimae, 

 quam pMogiston appellavit, tribuendam esse. Phlogiston propterea in omnibus metallis latere 

 statuit; metalla vero praeterea componi ex partibus crassioris naturae, quae, exemto phlo- 

 gisto, sub terrea forma compareant, ipsae tarnen qua compositionem ignotae sint. 



Adeo posterioribus Chemicis placuit et ordo, quem in phaenomenis examinandis adhi- 

 buit Stahliüs, et solertia in experimentis instituendis, et sagacitas atque prudentia in iisdem 

 examinandis conclusionibusque desumendis, ut omnes theoriam ejus adoptarent atque defen- 

 derent, licet de forma ipsius phlogisti nonnihil interdum variaverint opiniones. Recentis- 

 simis vero annis, novorum inventorum feracissimis, de reformata jam magna scientiae che- 

 micae parte multi gloriantur, plures porro eandem reformandam urgent, atque, quam modo 

 laudavimus, deserendam esse de phlogisto doctrinam, utpote non tantum non omnibus phaenome- 

 nis corporum inflammabilium explicandis sufficientem, sed prorsus etiam inutilem. Usque adeo 

 quoque per phaenomena antea improvisa increvit cognitio Metallorum, ut novam eorum theo- 

 ria obtinuerit faciem, neque tarnen eandem omnibus aeque commendabilem. Nos vero, et 

 propriae exercitationis, et Tuae, C. L. si prospère cesserint conatus, commoditatis gratia, hanc 

 Chemjae partem disquirendam suscipientes, eam nobis petimus veniam, ut, missis hypothesi- 

 bus aliorum, sive nondum stabilitis opinionibus, phaenomena tantum, quae nemini dubia esse 

 speramus, enumeremus, et conclusiones sponte quasi ex illis résultantes deducamus. 



a) Opusc. Chymico Physico Medicum. 



Tom. XXXIX. 



