104 Wissenschaftl. Abhandlungen Joh. Gadolins. 



§. II. 

 Reeentiorum idea sohitionis. 



Has vero fabulas neque fidis observationibus innixas, neque ullo argumente probabiles, 

 sed mère commentitias fuisse hiculenter ostendit illustris scientiae reformator Stahlius, qui 

 consulta experientia et phaenoraenis sollicite examinatis, invenit nullam solutionem corporis 

 cujusque observatam esse, nisi ubi solvens cum soluto conjungeretur a), ideoque conclusit fa- 

 cultatem corporum sese mutuo appetendi atque in unum coalescendi praecipuam esse solu- 

 tionum chemicarum caussam, atque eos a veritate quam maxime aberrasse, qui per motum 

 tantummodo simplicera partium solutiones fieri perhibuerunt. Propterea solutionem definivit 

 per divisionem corporis in partes tenuissimas, qtme facile propter levitatem in poros inenstrui re- 

 cipiuntur, ui unum fluidum fiât, b) 



Hanc solutionis notionem acceptam habuerunt posteriores Chemici. Cum vero dogma 

 Stahlii de compositione corporum, fundamentum totius doctrinae de attractionibus Chemicis 

 adeo nostra aetate celebris, in animis Chemicorum magis magisque imprimeretur, factum pe- 

 detentim est, ut, oblita demum primitiva vocis significatione, nomine solutionis multi intelli- 

 gerent omnem corabinationem s. compositionem chemicam corporum, nulle habite respectu 

 formae, quam vel ante vel post conjunctionem habeant. 



Mirum certe nobis videtur, quod nostro tempore, quo scientia chemica stupendos alio- 

 quin fecit progressus, atque ubi de perspicuitate vocabulorum et de evitandis ambiguis signi- 

 ficationibus quam maxime solliciti fuerunt scientiae cultores, hic tamen Celeberrimorum Viro- 

 rum non pauci voci solutionis exphcationem attribuant, quae ipsam non modo synonymam 

 i-eddit cum aliis verbis, sua natura aeque perspicuae significationis, sed insuper adeo abludit 

 a genuina vocis interpretatione, ut non raro contrariam prorsus operationem comprehendat: 

 siquidem saepius evenit, ut partes corporis antea divisae et attenuatae, per conjunctionem cum 

 aliis corporibus coagulentur vel firmius inter se necfcantur. Sic acidum aëreum a terra cal- 

 carea absorptum, aër purus metallis associatus, aqua cum salibus cristallinis conjuncta rê- 

 vera sohdescunt, et haec tamen corpora, secundum multos, eo ipso solvi dicenda sunt. Spe- 

 ramus itaque vitio nobis non verti, quod ab his dissentientes, nomine solutionis eam tantum 

 intelligamus combinationem, qua corpus productam tenuiorem, vel saltem non concretiorem 

 acquirit formam, quam singula corpora ante conjunctionem habebant. Sic corpora solida vel 

 liquida non dicuntur solvi, nisi ex lis producatur corpus liquidum aut fluidum, si vero alter- 

 utrum corporum componentium iluidam elasticam formam habuerit, facta solutione necesse 

 est totum sub forma fluida compareat. Neque lis assentiri possumus, qui mixtionem intiraam 

 duorum corporum liquidorum vel fluidorum elasticorum ad solutiones referre nolint; etenim 

 in hoc quoque casu ulterior divisio atque separatio particularum corporis unius per interve- 

 nientes partes alterius succedit. 



a) F'undam. Chem. Dogm. et JExperim. p. 3. 



b) l. c. P. 3. p. S. Notandum est distinctionem, quam i-ecentiores Chemici posueriint inter fhiida et 

 liquida, tempore Stahlii non observatam fuisse. 



Tom. XXXIX. 



