136 Wissenschaftl. Abhandlungen .Ton. Ga-Dolins. 



aërem non raro in corporibus ita çoncrescere, ut yolidam formam acoiuirat. Idem de suo spi- 

 ritu nitro-aëreo (qui cum nostro aëre vitali coincidil) observavit Joannes Mayow. Nihilo tarnen 

 minus post illos adeo adhuc dubia res fuit, ut Steph. Hales, qui summum laborem et ingé- 

 nu acumen in his rebus examinandis impenderat, pro verissimillimo liaberet, omnia fluida 

 elastica in eo tantum ab aëre vulgari discrepare, quod immixtas iiabeant peregrinas substan- 

 tias, quibus elasticitas aëris vel aucta vel diminuta esset; cura nulle expérimente de eo cer- 

 tior fieri potuisset, quod aliqua species aëris ab ullo corpore tota quanta ita absorberetur, 

 ut nihil fluidi elastici ex illa superesset a). Magnus quoque Herman Boerhaawe de natura 

 halituum elasticorum loquens, dubitatum sibi fuisse fatetur, an omne illud foret quidem ejus- 

 dem ita naturae, ut eodem nomine aëris elastici appellari deberet? an vero corpora, certa lege 

 resoluta in partes minimas, amissa natura sua prima, forte vera transmutatione, permutentur in 

 aërem hune elasticum, qui dein rursum eoncretus aliis iterum firma redderet nova corpora? an 

 adeoque praeter aërem commimem elasticum, aliud Uli simile, non idem, in rerum natura oh- 

 tinerefb)? 



§. 2. 



Itaque non obstante experientia illustrium naturae scrutatorum Boyle et Hales, qui 

 vaporem aëriformem et ex salibus alkalinis lapidibusque calcareis, ignis vel acidorum ope 

 produci, et ab alkalino sale interdum elasticitate sua iterum qua partem saltim privari vide- 

 rant, obscura tarnen adhuc fuit Chemicorum notio de origine hujus aëris speciei, atque de 

 mutatione corporum ex quibus obtinebatur, antequam celebris Edinburgensis Chemicus 

 J. Black, novis quoque experimentis innixus, statueret, corpus hoc aëreum, licet elasticitate 

 orbatum, de cetero tamen paratum jam latitare in corporibus illis solidis, unde elici possit, 

 eidemque adscribendas esse omnes proprietates, quibus magnesia alba vulgaris atque lapides 

 calcarei, ab iisdem terris igne ustis différant c). Hane vero theoriara mox impugnavit, ean- 

 demque et experientia, et demonstrationum evidentia refellere conatus est acutissimus Osna-' 

 brugensis Joh. Fbid. IVIeyee, qui cum parvi momenti esse judicaret expérimenta Chemicorum 

 Britannicorum, rem de novo examinandam suscepit, suoque tandem labore detectum fuisse 

 autumavit, mitiorem naturam terrae calcareae vulgaris, huic esse propriam, igneam vero vim, 

 quam sub ustione acquirit, quamque cum salibus alkalinis etiam communicare valet, venire 

 a peculiari substantia acida ex igne attracta, quam eaustieum sive aeidum pingue appella- 

 vitd). Sic inter Chemicos orta pugna litteraria memorabilis eosdem in duas partes per ali- 

 quod tempus divisit, ex qua demum, cum omnia phaenomena sollicite pensitata et multis 

 experimentis iliustrata essent, victores redierunt, qui Blackium secuti sunt. Corpus novum, 

 quod ita féliciter defenderant, datum ab inventore nomen aëris fixi servavit, quoniam nondum 



a) Vegetable Statics, Chap. VI. 



b) Elementa Chemiae, Tom. I. De aëre. 



c) N. Vers. u. Beob. v. ein. Gesellsch. zu Edinburg. 



d) Chymische Versuche zur nähern Erkenntniss des ungelöschten Kalchs. 



Tom. XXXIX. 



